Amaliy mashg‘ulot: harorat va bosim
Bu amaliy mashg‘ulotda uch ish bajariladi. 1) Sutkalik o‘rtacha harorat: 8 ta o‘lchovni qo‘shib 8 ga bo‘lamiz. 2) Yillik amplituda: 12 oy ichidan eng issiq oy o‘rtachasidan eng sovuq oy o‘rtachasini ayiramiz; harorat grafigini chizish uchun vertikal chiziqqa harorat, gorizontalga oylarning bosh harfi yoziladi va har oy uchun nuqta qo‘yib, nuqtalar tutashtiriladi. 3) Balandlik bilan o‘zgarish: harorat har 1000 m da 6 °C ga pasayadi, bosim har 100 m da 10 mm Hg ga kamayadi. Masalan, tekislikda +30 °C va 740 mm Hg bo‘lsa, 1500 m balandlikda harorat 30 – 6 × 1,5 = +21 °C (1,5 ni 15 : 10 deb hisoblang), bosim esa 740 – 150 = 590 mm Hg. Hisob-kitoblarni daftarda ketma-ket yozing va javobni tekshiring.
| Topshiriq | Qoida |
|---|---|
| O‘rtacha harorat | 8 ta o‘lchov yig‘indisi : 8 |
| Yillik amplituda | eng issiq oy – eng sovuq oy |
| Balandlik bilan harorat | 1000 m da –6 °C |
| Balandlik bilan bosim | 100 m da –10 mm sim. ust. |
t = 20 − 0,6 · (5000/100) = −10 °C
Bosim ≈ 760 − h/10 = 260 mm sim. ust.
Har 100 m balandlikda harorat 0,6 °C ga pasayadi
Ob-havo haqidagi devoriy jadvalda haftalik harorat chiziq bilan chizilgan. Chiziqqa qarab qaysi kun eng issiq va qaysi kun eng sovuq ekani darrov ko‘rinadi. Raqamlar jadvalga qaraganda grafikda tezroq tushunarli.
Meteorolog grafiklar tuzadi, dehqon ob-havo o‘zgarishini rejalashtirishda ishlatadi, energetika xodimi iste’molni oldindan baholaydi.
Bu hafta har kuni havoni bir so‘z bilan daftarga yozib boring; oxirida eng issiq va eng sovuq kunni tanlang.
«Grafik chizamiz»: katakli qog‘ozda yuqoridagi 12 oylik harorat jadvalidan grafik chizing; eng yuqori va eng past nuqtani belgilab, amplitudani toping.