ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Amaliy mashg‘ulot: harorat va bosimni hisoblash

Darslar 23 · 1 ta dars · P. Gulyamov, R. Qurbonniyozov, M. Avezov, N. Saidova. Geografiya (Tabiiy geografiya boshlang‘ich kursi), 5-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashri. «Mitti yulduz», Toshkent, 2020
23

Amaliy mashg‘ulot: harorat va bosim

Darslik: 23- §, 79-bet
MaqsadSutkalik o‘rtacha harorat, yillik amplituda hamda balandlikka qarab harorat va bosim o‘zgarishini hisoblash.
Yangi so‘zlar
sutkalik o‘rtacha harorat · mean daily temperatureyillik amplituda · annual amplitudeharorat grafigi · temperature graphnormal bosim · normal pressure
Tushuntirish

Bu amaliy mashg‘ulotda uch ish bajariladi. 1) Sutkalik o‘rtacha harorat: 8 ta o‘lchovni qo‘shib 8 ga bo‘lamiz. 2) Yillik amplituda: 12 oy ichidan eng issiq oy o‘rtachasidan eng sovuq oy o‘rtachasini ayiramiz; harorat grafigini chizish uchun vertikal chiziqqa harorat, gorizontalga oylarning bosh harfi yoziladi va har oy uchun nuqta qo‘yib, nuqtalar tutashtiriladi. 3) Balandlik bilan o‘zgarish: harorat har 1000 m da 6 °C ga pasayadi, bosim har 100 m da 10 mm Hg ga kamayadi. Masalan, tekislikda +30 °C va 740 mm Hg bo‘lsa, 1500 m balandlikda harorat 30 – 6 × 1,5 = +21 °C (1,5 ni 15 : 10 deb hisoblang), bosim esa 740 – 150 = 590 mm Hg. Hisob-kitoblarni daftarda ketma-ket yozing va javobni tekshiring.

TopshiriqQoida
O‘rtacha harorat8 ta o‘lchov yig‘indisi : 8
Yillik amplitudaeng issiq oy – eng sovuq oy
Balandlik bilan harorat1000 m da –6 °C
Balandlik bilan bosim100 m da –10 mm sim. ust.
8000 m0−10 °C

t = 20 − 0,6 · (5000/100) = −10 °C

Bosim ≈ 760 − h/10 = 260 mm sim. ust.

Har 100 m balandlikda harorat 0,6 °C ga pasayadi

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ob-havo haqidagi devoriy jadvalda haftalik harorat chiziq bilan chizilgan. Chiziqqa qarab qaysi kun eng issiq va qaysi kun eng sovuq ekani darrov ko‘rinadi. Raqamlar jadvalga qaraganda grafikda tezroq tushunarli.

Kim ishlatadi

Meteorolog grafiklar tuzadi, dehqon ob-havo o‘zgarishini rejalashtirishda ishlatadi, energetika xodimi iste’molni oldindan baholaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bu hafta har kuni havoni bir so‘z bilan daftarga yozib boring; oxirida eng issiq va eng sovuq kunni tanlang.

Namunalar
0102030YFMAMIIASOND°CHarorat, °C
Oylik o‘rtachalar (°C): yanvar 0, fevral 2, mart 8, aprel 14, may 19, iyun 24, iyul 27, avgust 25, sentabr 20, oktabr 13, noyabr 7, dekabr 2 (o‘quv misoli). Eng issiq – iyul 27, eng sovuq – yanvar 0, amplituda 27 – 0 = 27 °C.
Tekislikda 755 mm Hg; tog‘ ustida 900 m balandlikda bosim 755 – 90 = 665 mm Hg.
Sinfda faoliyat

«Grafik chizamiz»: katakli qog‘ozda yuqoridagi 12 oylik harorat jadvalidan grafik chizing; eng yuqori va eng past nuqtani belgilab, amplitudani toping.

Mashq
1
Sutkalik o‘rtacha haroratni toping: 5, 4, 6, 11, 17, 19, 12, 6 °C.
2
Iyul +28 °C, yanvar –4 °C. Yillik amplituda necha °C? (–4 ni ayirish uchun 28 + 4 deb hisoblang.)
3
Tog‘ etagida +32 °C va 730 mm Hg. 2000 m balandlikda harorat va bosim qancha (6 °C/1000 m, 10 mm/100 m)? Bosimni toping.
4
Yuqoridagi tog‘ misolida 2000 m balandlikdagi haroratni toping.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliAzizning hayvonlar plakatiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →