Geografik kashfiyotlar va hozirgi zamon geografiyasi
Qadim zamonlardan odamlar o‘zlari yashaydigan joyni yaxshi bilishga intilgan, yangi yerlarni kashf etib, eng sodda xaritalar chizgan. Miloddan avvalgi 3-asrda Eratosfen Yerning kattaligini ancha aniq hisoblab, dunyo xaritasini tuzgan, milodiy 2-asrda esa Ptolemey undan mukammalroq xarita yaratgan. Bobokalonlarimizdan Muhammad al-Xorazmiy (783–850) «Surat ul-Arz» kitobini yozgan; Abu Rayhon Beruniy (973–1048) Shimoliy yarimshar globusini yasab, Yer sharining narigi tomonida ham quruqlik bor, deb yozgan; Mahmud Koshg‘ariy (11-asr) va Nosir Xisrav (1004–1088) ham xarita va sayohat asarlari bilan nom qoldirgan. Zahiriddin Muhammad Bobur (1483–1530) «Boburnoma»da Farg‘ona vodiysi, Afg‘oniston va Hindiston tabiatini tasvirlagan. 1492-yilda Kolumb Amerikaga, 1498-yilda Vasko da Gama Afrikani aylanib Hindistonga yetib bordi; 1519–1522-yillarda Magellan boshlagan ekspeditsiya dunyoni aylanib chiqib, Yerning sharsimonligini isbotladi. 1820-yilda Bellinsgauzen va Lazarev Antarktidani kashf etdi. Hozir geograflar kompyuter, kosmik suratlar va sun’iy yo‘ldoshlardan foydalanadi.
Maktab sayohatidan oldin bola yo‘lni xaritadan ko‘rib, qayerda to‘xtashni rejalashtirdi. Qadimgi sayohatchilar ham yo‘lga chiqishdan oldin eski xaritalar va yo‘l bilganlarning so‘zlariga tayangan. Yaxshi rejalashtirish uzoq yo‘lni osonlashtiradi.
Ekspeditsiya a’zosi yangi joylarni o‘rganadi, xaritachi hududlarni xaritaga tushiradi, gid sayyohlarga tarixiy yo‘llarni ko‘rsatadi.
Maktabingizdan eng yaqin qiziq joygacha bo‘lgan yo‘lni daftarga uchta belgi (bino, ko‘cha, daraxt) bilan oddiy chizing.
«Vaqt chizig‘i»: sinf devoriga katta chiziq chiziladi; o‘quvchilar Eratosfen, Ptolemey, Xorazmiy, Beruniy, Kolumb, Magellan, Bellinsgauzen kartochkalarini yillari bo‘yicha tartib bilan yopishtiradi.