Geografik koordinatalar
Globus va xaritadagi meridian va parallellar kesishib daraja to‘rini hosil qiladi; u yordamida Yer yuzidagi istalgan nuqta o‘rnini aniqlash mumkin. Geografik kenglik – ekvatordan berilgan nuqtagacha meridian yoyining gradusdagi kattaligi: ekvator 0°, qutblar 90°; ekvatordan shimolda shimoliy, janubda janubiy kenglik. Geografik uzunlik – Bosh meridiandan berilgan nuqtagacha parallel yoyining gradusdagi kattaligi: 0° dan 180° gacha, Bosh meridiandan sharqda sharqiy, g‘arbda g‘arbiy uzunlik. Nuqtaning kenglik va uzunligi uning geografik koordinatasi deyiladi. Masalan, Toshkent taxminan 41° shimoliy kenglik va 69° sharqiy uzunlikda, Rim 42° sh.k. va 12° sh.u. atrofida joylashgan. Hozir koordinatalarni Yerning sun’iy yo‘ldoshlari yordamida ishlaydigan GPS asboblari ham aniqlaydi.
41° shimoliy keng., 69° sharqiy uz.
Yarim shar: shimoliy · sharqiy
Dengizda kema yordam so‘raganda o‘z o‘rnini kenglik va uzunlik bilan aytadi: ikkita raqam bilan joyni topib bo‘ladi. Aks holda okeanning o‘rtasida «mana shu yerda» deyish yetmaydi. Koordinatalar har qanday nuqtani aniq belgilaydi.
Kema kapitani va uchuvchi o‘z o‘rnini koordinata bilan bildiradi, qutqaruvchi voqea joyini koordinata orqali topadi, geodezist yer nuqtalarini belgilaydi.
Sinfdagi o‘z o‘rningizni ikkita raqam bilan ayting (masalan, «qator 2, parta 3»), do‘stingiz topsin.
«Dengiz jangi»: katakli daftarda 10×10 maydon chizib, har bir katakni harf va raqam bilan belgilang; sherigingiz yashirgan «kema»ni koordinatalar so‘rab toping. Bu geografik koordinatalarga tayyorlaydi.