Yerning shakli va o‘lchamlari
Qadimda xalqlar Yerni yassi yoki hayvonlar ko‘tarib turgan deb tasavvur qilgan. Miloddan avvalgi 4-asrda Aristotel Yerning sharsimonligini isbotladi: dengizda kema qirg‘oqqa yaqinlashganda avval machtasi, keyin korpusi ko‘rinadi; Oy tutilganda Yerning soyasi doira shaklida bo‘ladi; yuqoriga ko‘tarilgan sari ufq kengayadi. Globus – Yerning kichraytirilgan modeli; Yevropada birinchi globusni 1492-yilda Martin Bexaym yasagan. Yer o‘z o‘qi atrofida aylanadi, o‘qning Yer yuzasini kesgan ikki nuqtasi Shimoliy va Janubiy qutblardir. Qutblardan barobar uzoqlikdagi katta aylana ekvator deyiladi; uning uzunligi taxminan 40 000 km (aniqrog‘i 40 075 km) va u Yerni Shimoliy hamda Janubiy yarimsharlarga ajratadi. Ekvatorga parallel aylanalar parallellar, qutblarni tutashtiruvchi yarim aylanalar meridianlar deyiladi; Grinvich rasadxonasidan o‘tgan meridian Bosh meridian hisoblanadi. Yer ideal shar emas: markazdan sirtgacha masofa ekvatorda 6378 km, qutblarda 6357 km, shuning uchun uning shakli geoid deyiladi; Yer yuzasi maydoni taxminan 510 mln km².
«Globus bo‘ylab sayohat»: globusda ekvator, Bosh meridian, Shimoliy va Janubiy qutblarni toping; keyin qog‘oz ip bilan ekvatorning uzunligi globusdagi masshtab bo‘yicha qancha ekanini o‘lchang.