☰ Mundarija · Geografiya

Amaliy mashg‘ulot: yo‘nalish, azimut, masofa, masshtab

Darslar 9 · 1 ta dars · P. Gulyamov, R. Qurbonniyozov, M. Avezov, N. Saidova. Geografiya (Tabiiy geografiya boshlang‘ich kursi), 5-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashri. «Mitti yulduz», Toshkent, 2020
9

Amaliy mashg‘ulot: ufq tomonlari, azimut, masofa va masshtab

Darslik: 9- §, 32–33-betlar
MaqsadUfq tomonlari, azimut, masofa va masshtabga oid amaliy topshiriqlarni bajarish.
Yangi so‘zlar
ufq tomonlari · directions of the horizonazimut bo‘yicha yurish · walking on an azimuthqadam uzunligi · step lengthmasshtab · scale
Tushuntirish

Bu amaliy mashg‘ulotda oldingi darslardagi bilimlar qo‘llaniladi. Yo‘nalishni aniqlash uchun avval shimolni topamiz (kompas, Qutb yulduzi yoki tush paytidagi eng qisqa soya), so‘ng boshqa tomonlarni o‘ng, chap va orqa tomon bo‘yicha aniqlaymiz. Azimut bo‘yicha yurishda har bir bo‘lakda kompasni qayta shimolga to‘g‘rilab, yo‘nalish va masofa (qadam soni) belgilanadi. Qadam soni = masofa : qadam uzunligi. Marshrutni chizmaga tushirishda masshtab tanlanadi: masalan, 1 : 2000 da 100 m = 10 000 sm : 2000 = 5 sm. Barcha amaliy ishlar o‘qituvchi yoki katta kishi bilan, mashinalardan xavfsiz joyda bajariladi.

Namunalar
A nuqtadan 45° azimut bo‘yicha (shimoli-sharqqa) 120 m yurildi. A ga qaytish uchun teskari yo‘nalishda – 45° + 180° = 225° azimut bo‘yicha (janubi-g‘arbga) yana 120 m yurish kerak.
Qadam 50 sm bo‘lsa, 30 m masofa uchun 3000 : 50 = 60 qadam kerak.
Sinfda faoliyat

«Marshrut o‘yini»: katta kishi nazoratida maktab hovlisida guruhlar azimut va qadam soni yozilgan kartochka bo‘yicha yurib, yashirilgan belgini topadi; kompasni temir narsalardan uzoqroq tuting.

Mashq
1
Siz yuzingiz bilan sharqqa qarab turibsiz. Shimol, janub va g‘arb qaysi tomonlaringizda?
2
Bola A dan 90° azimutda 200 m, so‘ng 180° da 200 m yurdi. U A ga qaytishi uchun qaysi tomonga yurishi kerak (taxminiy azimut)?
3
Masshtab 1 : 2000 bo‘lsa, 160 m masofa chizmada necha santimetr bo‘ladi?
4
Piyoda odam 4 km masofani soatiga 5 km tezlik bilan necha daqiqada bosib o‘tadi?