Daryolar
Daryo – o‘zan deb ataluvchi chuqurlikda oqayotgan doimiy suv oqimi; o‘zan daryo vodiysining eng past qismi. Daryo boshlanadigan joy manba, okean, dengiz, ko‘l yoki boshqa daryoga quyiladigan joy mansab deyiladi; asosiy daryoga yon tomondan quyiladigan kichik daryolar irmoqlar. Barcha suvi bir daryoga oqib tushadigan quruqlik maydoni daryo havzasi, qo‘shni havzalarni ajratuvchi chegara suvayirg‘ich deyiladi; dunyodagi eng katta havza Amazonka daryosiniki (taxminan 7 mln km²). Tog‘ daryolari tez oqadi, vodiylari tor va chuqur; tekislik daryolari keng o‘zanda sekin oqadi. Daryo baland joydan tushsa sharshara hosil bo‘ladi: eng baland sharshara Venesuelaning Anxel sharsharasi (979 m), Viktoriya sharsharasi taxminan 108 m, Niagara taxminan 50 m. Daryolar yomg‘ir, qor, muzlik va yer osti suvlaridan to‘yinadi; Amudaryo va Zarafshon asosan qor va muzlik suvidan, Sirdaryo aralash to‘yinadi. Odamlar daryolarga suv omborlari, kanallar va elektr stansiyalar qurgan; suvni isrof qilmaslik va ifloslantirmaslik kerak.
Dehqon daryodan ariq orqali suvni dalaga yo‘naltiradi: suv balandroq joydan pastga oqadi, shuning uchun ariq to‘g‘ri nishablikda qaziladi. Daryo bo‘lmasa, dala quruq qolardi. Daryo suvi ekinlar uchun hayot manbai.
Gidrolog daryo suvi miqdorini o‘lchaydi, dehqon suvni dalaga taqsimlaydi, gidroenergetik daryo oqimidan elektr hosil qiladi.
Mahallangizga eng yaqin ariq yoki daryo nomini kattalardan so‘rab bilib oling va u qayoqqa oqishini so‘rang.
«Daryo maketi»: katta kishi nazoratida qum solingan tog‘orada qiya ariqcha o‘yib, suv quying; suv qanday oqishini, irmoq va delta hosil bo‘lishini kuzating. Haqiqiy daryo va kanal bo‘yida o‘ynamang.