ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Yil yakuni: umumlashtiruvchi takrorlash

Darslar 30 · 1 ta dars · P. Gulyamov, R. Qurbonniyozov, M. Avezov, N. Saidova. Geografiya (Tabiiy geografiya boshlang‘ich kursi), 5-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashri. «Mitti yulduz», Toshkent, 2020
30

Umumlashtiruvchi takrorlash (yil yakuni)

Darslik: 30- §, 100–101-betlar
MaqsadYil davomida o‘tilgan mavzularni (Yer, xarita, qobiqlar, ob-havo, tabiat zonalari) takrorlash va hisoblash masalalarini yechish.
Yangi so‘zlar
tabiiy geografiya · physical geographygeografik koordinata · geographic coordinatesatmosfera · atmospheretabiat zonasi · natural zone
Tushuntirish

Yil davomida siz geografiyaning boshlang‘ich kursini o‘rgandingiz. Yer – Quyosh sistemasidagi 8 sayyoradan biri, shakli geoid, o‘z o‘qi atrofida 24 soatda va Quyosh atrofida 365 kunda aylanadi; shundan kecha-kunduz va fasllar kelib chiqadi. Joyni masshtab, azimut, balandlik va geografik koordinatalar (kenglik va uzunlik) bilan aniqlaymiz, xarita esa Yer yuzini kichraytirib shartli belgilar bilan ko‘rsatadi. Yerning qobiqlari: litosfera (po‘st, mantiya, yadro; plitalar, vulqon, zilzila, tog‘ jinslari va foydali qazilmalar), gidrosfera (Dunyo okeani, daryo, ko‘l, muzlik, yer osti suvlari), atmosfera (azot 78 %, kislorod 21 %; troposferada ob-havo) va biosfera (organizmlar). Ob-havo – hozirgi holat, iqlim – ko‘p yillik rejim; shamollar bosim farqidan hosil bo‘ladi. Tabiat ekvatordan qutblarga qarab zonalarga bo‘linadi. Takrorlashda sonli masshtabni nomliga o‘tkazish, haroratni balandlik bo‘yicha hisoblash, koordinata topish kabi masalalarni mustaqil yeching.

QobiqBelgisi
Litosferayer po‘sti, mantiya, yadro; plitalar
GidrosferaDunyo okeani – 96,5 %
Atmosferaazot 78 %, kislorod 21 %
Biosferatirik organizmlar
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bola o‘zidan kichik maktabdoshiga Yer nima uchun aylanishini tushuntirib berdi. Tushuntirayotib bilmaydigan joyini payqadi va qaytib o‘qidi. Boshqaga o‘rgatish o‘zi bilganini mustahkamlaydi.

Kim ishlatadi

O‘qituvchi bilimni sodda so‘z bilan tushuntiradi, gid sayyohlarga joylar haqida gapiradi, olim topilmasini boshqalarga yetkazadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun yil davomida o‘rgangan bitta qiziq faktni bir kishiga bir daqiqada aytib bering.

Namunalar
ƒFormula
6 500 000 : 100 000 = 65
1 : 6 500 000 → 1 sm da 65 km
1 : 6 500 000 masshtabda 1 sm da 65 km bor (6 500 000 : 100 000); 1 : 3 200 000 da 1 sm da 32 km.
balandlik, km°C123456−101020300–6 °C / km0 °C
Tekislikda +24 °C bo‘lsa, 4000 m balandlikda harorat 24 – 6 × 4 = 0 °C bo‘ladi, shuning uchun baland tog‘larda qor yozda ham erimaydi.
Sinfda faoliyat

«Geografiya viktorinasi»: sinf 3 guruhga bo‘linadi; savollar kartochkalari («materik», «masshtab», «koordinata», «iqlim», «zona») bo‘yicha jamoalar ball yig‘adi; javoblar atlas bilan tekshiriladi.

Mashq
1
1 : 400 000 masshtabni nomli masshtabga aylantiring (1 sm da necha km).
2
1 : 6 500 000 masshtabda 1 sm da necha km bor?
3
Tekislikda harorat +27 °C. Chotqol tog‘ida 2500 m balandlikda taxminan necha °C bo‘ladi? (6 °C/1000 m, ya’ni 2500 m da 15 °C pasayadi: 27 – 15)
4
Yerning qobiqlarini sanang va har biriga bir belgi yozing.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBeshinchi sinf qo‘llanmasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →