☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Inson va o‘simliklar; Qizil kitob; o‘simliklar bo‘yicha takrorlash

Darslar 7–9 · 3 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
9

O‘zingizni tekshirib ko‘ring: o‘simliklar

Darslik: 1-qism, 38–41-betlar
MaqsadO‘simliklar bo‘limi bo‘yicha o‘rganganlarni takrorlash: guruhlar, barg, fotosintez, moslashish, inson ta’siri, Qizil kitob.
Yangi so‘zlar
lishaynik · lichenbiologik xilma-xillik · biodiversitymadaniy · cultivated
Tushuntirish

Bu darsda o‘simliklar haqida bilganlarni mustahkamlaymiz. O‘simlik guruhlarini eslang: suv o‘tlari, moxlar, paporotniklar, ignabarglilar va gulli o‘simliklar. Bargda xlorofill va quyosh nuri yordamida karbonat angidrid va suvdan shakar va kislorod hosil bo‘ladi. O‘simlik muhitga moslashadi: cho‘l o‘simligi suvni tejaydi, nam o‘rmon o‘simligi yorug‘likka intiladi. Inson o‘simliklarga zarar ham, foyda ham keltiradi, noyob turlarni esa Qizil kitob himoya qiladi. Qiziq misol: lishaynik — zamburug‘ bilan suv o‘tining birga yashashidan hosil bo‘lgan jonzot. Suv o‘ti oziq tayyorlaydi, zamburug‘ esa uni himoya qilib, suv bilan ta’minlaydi. Lishayniklar tog‘da tosh va daraxtlarda kulrang, sariq yoki to‘q qobiq bo‘lib o‘sadi.

Namunalar
Agava cho‘l o‘simligi (qalin go‘shtdor barg suvni saqlaydi); filodendron esa nam tropik o‘rmon o‘simligi.
Fotosintez haqidagi noto‘g‘ri gap: «Barg kislorodni yutib, karbonat angidrid chiqaradi.» To‘g‘risi: barg karbonat angidridni yutib, kislorod chiqaradi.
Sinfda faoliyat

«Xatoni top»: o‘qituvchi o‘simliklar haqida 6 ta gap o‘qiydi, ulardan 2 tasi xato. Bolalar xato gapni topib, to‘g‘rilashadi.

Mashq
1
Besh o‘simlik guruhining nomini ayting.
2
Lishaynik nima va unda kimlar birga yashaydi?
3
Qalin, go‘shtdor va tikanli bargli o‘simlik qayerda o‘sadi: cho‘ldami yoki nam tropik o‘rmondami?
4
Daraxt ekish tabiatga foydali yoki zararli? Nima uchun?