☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Immunitet; salomatlik bo‘yicha takrorlash; tadqiqot loyihasi

Darslar 29–31 · 3 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
29

Immunitet qanday ishlaydi?

Darslik: 1-qism, 124–127-betlar
MaqsadImmunitetni mustahkamlash yo‘llarini bilish: harakat, chiniqish (xavfsiz usullar), to‘g‘ri ovqatlanish, kun tartibi, uyqu va dam olish.
Yangi so‘zlar
chiniqish · hardening (getting used to cold gradually)kun tartibi · daily routinekletchatka · fibrehordiq · rest
Tushuntirish

Immunitetni kuchaytirishga tonggi mashqlar, ochiq havoda yurish va kunni bir tartibda o‘tkazish yordam beradi. Chiniqish — organizmni asta-sekin sovuq va o‘zgaruvchan haroratga o‘rgatish. U ehtiyotkorlik bilan, kattalar yoki shifokor maslahati bilan olib boriladi: iliq suvdan boshlab, har hafta sal sovuqroq suv bilan yuvinish, ochiq havoda ko‘proq bo‘lish. Muzdek suvga tushish yoki muz ustida yalangoyoq yurish kabi xavfli usullarni bolalar qilmasligi kerak. Yozda toza maysa ustida yalangoyoq yurish mumkin, faqat tosh, shisha yoki chiqindi yo‘qligini tekshiring. To‘g‘ri ovqatlanish — oqsil, yog‘, uglevod, kletchatka va vitaminlarni me’yorida iste’mol qilish; sabzavot va mevalar har kuni dasturxonda bo‘lsin. Dam olish ham muhim: o‘qish va o‘yin-sport almashinsin. 6–13 yoshdagi bolalarga kuniga taxminan 9–11 soat uyqu kerak; uyqu paytida organizm tiklanadi va himoya kuchlari yangilanadi.

Namunalar
Sog‘lom kun tartibi: ertalab badantarbiya, kunduzi maktab va sayr, kechqurun kitob va soat 21–22 da uyqu.
Kletchatka sabzavot, meva va don mahsulotlarida ko‘p bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Immunitet klasteri»: doskaning o‘rtasiga «Immunitet» deb yozing va atrofiga foydali odatlarni chiqarib yozing (harakat, uyqu, sabzavot, qo‘l yuvish...). Har bir bola o‘zi qilmayotgan bitta odatni tanlab, bir haftaga va’da beradi.

Mashq
1
Chiniqish nima? Uni qanday xavfsiz boshlash mumkin?
2
Immunitetni mustahkamlaydigan to‘rtta odatni ayting.
3
6–13 yoshli bolaga kuniga necha soat uyqu kerak?
4
Nega bolalar muzdek suvga tushmasligi kerak?