ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Ichki a’zolar va skelet; miya va asab tizimi

Darslar 18–19 · 2 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
18

Odam va uning ichki a’zolari

Darslik: 1-qism, 78–81-betlar
MaqsadTashqi va ichki a’zolarni, skelet va suyaklarning birikish turlarini hamda asosiy ichki a’zolarning (miya, yurak, o‘pka, oshqozon, jigar) vazifasini bilish; shifokorlar ichki a’zolarni qanday tekshirishini aytish.
Yangi so‘zlar
a’zo · organskelet · skeletonbo‘g‘im · jointrentgen · X-ray
Tushuntirish

Odam tanasi a’zolardan iborat. Ko‘z, quloq, burun, til kabi tashqi a’zolarni ko‘ramiz. Miya, yurak, o‘pka, oshqozon, jigar ichki a’zolar bo‘lib, tananing ichida, bosh suyagi va qovurg‘alar ostida himoyalangan. Skelet — tanamizning ichki tayanchi; yoshi katta odamda 206 ta suyak bor, bolalarda esa ko‘proq (ba’zilari keyin birlashib ketadi). Suyaklar uch xil birikadi: harakatsiz (bosh suyagining qismlari), yarim harakatlanuvchi (umurtqalar) va harakatlanuvchi, ya’ni bo‘g‘im orqali (tirsak, tizza, yelka). Yurak qonni tomirlarga haydaydi; miya butun tanani boshqaradi; o‘pka kislorod beradi va karbonat angidridni chiqaradi; oshqozon ovqatni qisman hazm qiladi; jigar qondagi zararli moddalarni tozalaydi. Shifokorlar ichki a’zolarni ultratovush (UTT) bilan tekshiradi — bu ovoz to‘lqinlari bo‘lib, tanaga zarar yetkazmaydi. Suyak sinishi gumon qilinsa, rentgen suratga olinadi; uni faqat shifokor buyurganda olish kerak.

A’zoVazifasi
Miyabutun tanani boshqaradi
Yurakqonni tomirlarga haydaydi
O‘pkakislorod beradi, karbonat angidridni chiqaradi
Oshqozonovqatni qisman hazm qiladi
Jigarqondan zararli moddalarni tozalaydi
12345

Nomni rasmdagi raqamga sudrang (yoki nomni, keyin raqamni bosing)

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
  5. 5

🚪 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Eshik ilgakda ochiladi, tirsagingiz esa bo‘g‘imda bukiladi. Ikkalasida ham qismlar bir joyda birlashgan.

Kim ishlatadi

Shifokorlar, duradgorlar

Bugun sinab ko‘ring

Eshikni ochib-yoping, so‘ng tirsagingizni bukib, nima o‘xshashini ayting.

Namunalar
Bosh suyagi miyani, qovurg‘alar yurak va o‘pkani himoya qiladi.
Bo‘g‘im turiMisol
qo‘zg‘almasbosh suyagining qismlari
yarim qo‘zg‘aluvchanumurtqalar
qo‘zg‘aluvchantirsak, tizza, yelka
Tizza — harakatlanuvchi birikma: oyoqni bukib yozish mumkin.
Sinfda faoliyat

«Skelet modeli»: plastilin va quritilgan makaron cho‘plari bilan umurtqa va qovurg‘alar modelini yasang (makaronni yemang, ish tugagach tashlang). Bo‘g‘imlar qayerda ekanini ko‘rsating.

Mashq
1
Uchta ichki a’zo nomini va vazifasini ayting.
2
Yoshi katta odamda nechta suyak bor?
3
Harakatlanuvchi birikmaga misol keltiring.
4
Ultratovush bilan rentgenning farqi nimada?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMurvatli o‘yinchoq nega yuradi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →