ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Suv manbalari; O‘zbekistonning suv manbalari

Darslar 36–37 · 2 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
36

Suv manbalari

Darslik: 2-qism, 22–25-betlar
MaqsadYerdagi suv zaxiralarini (okean, dengiz, ko‘l, daryo, muzlik, yerosti suvi), chuchuk va sho‘r suvni, suv omborlari va muzliklarning ahamiyatini bilish.
Yangi so‘zlar
chuchuk suv · fresh watersho‘r suv · salt watersuv ombori · reservoirmuzlik · glacier
Tushuntirish

Yerdagi suvning ko‘p qismi okean va dengizlarda, u sho‘r va ichishga yaramaydi: tuz tanani suvsizlantiradi. Chuchuk suv kam, uning ko‘p qismi muzliklarda, ayniqsa Antarktidada saqlanadi; qolgani daryo, ko‘l, botqoq va yerosti suvlari. Odamlar qadimdan daryo va ko‘llar bo‘yida yashagan. Daryoning suvi fasllarga qarab o‘zgaradi: bahorda qor erib, toshqin bo‘ladi, yozda ba’zi daryolar sayozlashadi. Shuning uchun suv omborlari quriladi: daryo o‘zani to‘g‘on bilan to‘silib, sun’iy ko‘l hosil qilinadi. Suv ombori toshqinning oldini oladi, sug‘orish va ichimlik uchun suv zaxirasini saqlaydi, to‘g‘onda esa gidroelektrostansiya ishlaydi: oqib tushgan suv turbinani aylantiradi va elektr hosil bo‘ladi. To‘g‘onlar tabiatga ta’sir ham qiladi: baliqlar yo‘lini to‘sadi, quyi oqimga suv kamayadi. Muzliklardan siniq muz bo‘laklari — aysberglar okeanga tushadi; ularning ko‘p qismi suv ostida bo‘ladi, ustida faqat kichik qismi ko‘rinadi.

Okeanlar vadengizlarSho‘rMuzliklar (engko‘p)DaryolarKo‘llarBotqoqlarYer osti suviChuchukYer suvi
Yerdagi suvning ko‘p qismisho‘r.1 / 4

Qaysi guruhga kiradi?

⛰️ Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yozda daryo tog‘dagi erigan qor suvini vodiydagi dalalargacha olib keladi. Shu suv bilan ekinlar sug‘oriladi.

Kim ishlatadi

Dehqonlar, suv muhandislari

Bugun sinab ko‘ring

Jo‘mrakka qarab, suv qayerdan kelishi mumkinligini ayting: daryo, ko‘l yoki quduq.

Namunalar
Chuchuk suv: daryo, ko‘l, buloq. Sho‘r suv: okean va dengizlar.
Suv ombori uch vazifa bajaradi: toshqinning oldini oladi, suv zaxirasi bo‘ladi, elektr beradi.
Sinfda faoliyat

«Suv xaritasi»: globus yoki xaritadan to‘rtta okean (Tinch, Atlantika, Hind, Shimoliy Muz), uchta dengiz, ikkita ko‘l va ikkita daryoni toping va daftarga yozing. Chuchuk yoki sho‘r ekanini belgilang.

Mashq
1
Nega dengiz suvini ichib bo‘lmaydi?
2
Eng ko‘p chuchuk suv qayerda saqlanadi?
3
Suv omborining uch foydasi nima?
4
Aysbergning ko‘p qismi qayerda bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQo‘lni nega sovun bilan yuvamiz?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →