☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Kosmosni o‘rganish; yakuniy takrorlash

Darslar 61–62 · 2 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
61

Kosmosni o‘rganish

Darslik: 2-qism, 114–116-betlar
MaqsadQuyosh tizimini (Quyosh, sayyoralar, Oy), teleskop va kosmik apparatlar bilan kosmosni o‘rganishni hamda yulduz, sayyora va yo‘ldosh farqini bilish.
Yangi so‘zlar
sayyora · planetyulduz · starteleskop · telescopeQuyosh tizimi · the Solar System
Tushuntirish

Quyosh — yulduz: u o‘zi yorug‘lik va issiqlik chiqaradi. Quyosh atrofida sakkizta sayyora aylanadi: Merkuriy, Venera, Yer, Mars, Yupiter, Saturn, Uran va Neptun. Sayyoralar o‘zlari nur chiqarmaydi, Quyosh nurini qaytaradi. Ularning atrofida yo‘ldoshlar aylanadi: Yerning tabiiy yo‘ldoshi — Oy. Yer — hayot ma’lum bo‘lgan yagona sayyora: unda suv, havo va mos harorat bor. Yulduzlar juda uzoq, ular kechasi mayda nuqtadek ko‘rinadi. Kosmosni teleskop yordamida kuzatishadi; kosmik teleskoplar Yer atmosferasidan tashqarida ishlaydi. Uzoq sayyoralarga robot apparatlar uchiriladi. Quyoshga teleskop yoki durbin bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri qarash mumkin emas — ko‘z shikastlanadi, maxsus himoya filtri kerak.

Namunalar
Yer — uchinchi sayyora; Oy — Yerning yo‘ldoshi; Quyosh — yulduz.
Sinfda faoliyat

Quyosh tizimi modeli: sakkiz xil rangli plastilin sharchani Quyoshdan uzoqlik tartibida ipga yoki qog‘ozga joylashtiring. Sayyoralarning nomlarini yozing.

Mashq
1
Quyosh nima: yulduzmi yoki sayyora?
2
Quyosh tizimida nechta sayyora bor?
3
Nega Quyoshga teleskop bilan qarab bo‘lmaydi?