☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Og‘irlik va ishqalanish kuchi

Darslar 53–54 · 2 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
53

Og‘irlik kuchi

Darslik: 2-qism, 86–89-betlar
MaqsadOg‘irlik kuchini (Yerning tortish kuchi), og‘irlik kuchi tufayli jismlarning pastga tushishini, massa va og‘irlikning farqini hamda og‘irlik kuchi Oyda kichikroq ekanini bilish.
Yangi so‘zlar
og‘irlik kuchi · gravitymassa · masstortishish · attractionkilogramm · kilogram
Tushuntirish

Yer barcha jismlarni o‘z markaziga tortadi. Shu kuch og‘irlik kuchi (tortishish kuchi) deyiladi. Shuning uchun qo‘ldan qo‘yib yuborilgan tosh yerga tushadi, yomg‘ir tomchilari pastga yog‘adi, biz Yerdan uchib ketmaymiz. Jismning massasi undagi modda miqdorini bildiradi va kilogrammda o‘lchanadi; u hamma joyda bir xil. Og‘irlik esa jismning tayanchga bosishi bo‘lib, tortish kuchiga bog‘liq. Oyda tortishish Yernikidan taxminan olti marta kuchsiz, shuning uchun kosmonavt u yerda yengil sakraydi, lekin uning massasi o‘zgarmaydi. Havoda tushayotgan parashyut havoning qarshiligi tufayli sekin tushadi. Balandlikdan tushgan narsa xavfli: yuqoridan narsa tashlamang.

Namunalar
Mushukning massasi 4 kg — Oyda ham 4 kg, lekin og‘irligi olti marta kichik.
Sinfda faoliyat

Bir varaq qog‘oz va bir xil varaqni g‘ijimlab to‘p qiling. Ikkalasini bir balandlikdan qo‘yib yuboring (past balandlikdan, o‘tirib). Qaysi biri tez tushadi va nega?

Mashq
1
Og‘irlik kuchi nima?
2
Massa nima va qanday o‘lchanadi?
3
Oyda kosmonavt nega yengil sakraydi?