Darslar 1–2 · 2 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
1
Men tadqiqotchiman
Darslik: 1-qism, 4–7-betlar
MaqsadTadqiqotchi kimligini, tadqiqot qanday bosqichlardan o‘tishini (savol, taxmin, ma’lumot to‘plash, tajriba, xulosa) va ma’lumotni qayerdan olish mumkinligini bilish.
Yangi so‘zlar
tadqiqotchi · researchergipoteza · hypothesis (a guess to be tested)tajriba · experimentxulosa · conclusion
Tushuntirish
Tadqiqotchi — yangi narsani bilish uchun savol qo‘yib, javobni izlaydigan odam. Buyuk alloma Abu Ali ibn Sino (Avitsenna) ham shunday ish tutgan: kasalliklarni kuzatgan, ko‘p kitob o‘qigan, tajriba o‘tkazgan va natijalarini yozib borgan. Tadqiqot odatda «Nega?», «Qanday qilib?» degan savoldan boshlanadi. Keyin gipoteza, ya’ni tekshiriladigan taxmin aytiladi. Ma’lumotni kuzatuvdan, kitob va filmlardan, o‘qituvchi va atrofdagi odamlardan, tajribadan olish mumkin. Oxirida natijalar yoziladi va xulosa chiqariladi. Gipoteza har doim ham to‘g‘ri chiqavermaydi; bu ham foydali natija, chunki yangi savol tug‘iladi. Yaxshi tadqiqotchi qiziquvchan, sabrli, diqqatli va mantiqiy fikrlaydi.
Namunalar
Savol: «Nega xonadagi gul derazaga qarab egiladi?» Gipoteza: «Gul yorug‘lik tomonga intiladi.» Tajriba: gulni bir hafta bir burchakka qo‘yib, qaysi tomonga egilishini yozib borish.
Ma’lumot manbalari: o‘z kuzatuvimiz, ensiklopediya, o‘qituvchi, katta yoshdagi odamlar, ilmiy film va tajriba.
Sinfda faoliyat
«Mening tadqiqotim»: har bir o‘quvchi bitta «Nega?» savolini yozadi (masalan, nega yomg‘irdan keyin chuvalchanglar chiqadi?), gipoteza aytadi va uni qanday tekshirishini rejalaydi. Sinfda ikkitadan o‘qib beradi.
Mashq
1
Tadqiqotchi kim?
Savol qo‘yib, javobni kuzatish, o‘qish va tajriba orqali izlaydigan odam.
2
Gipoteza nima?
Tekshirish mumkin bo‘lgan taxmin.
3
Tadqiqot bosqichlarini to‘g‘ri tartibda yozing: xulosa, savol, tajriba, gipoteza.
savol, gipoteza, tajriba, xulosa
4
Ma’lumotni qayerdan olish mumkin? Uch manba ayting.
Masalan: kitob, o‘qituvchi, kuzatuv, film, tajriba.