☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Suvni asrash; suv uyimizga qanday yetib keladi

Darslar 38–39 · 2 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
38

Suvni qanday asrash kerak?

Darslik: 2-qism, 30–33-betlar
MaqsadSuv nima uchun ifloslanishini (sanoat, maishiy chiqindi, o‘g‘it, neft), uning oqibatlarini va suvni tejash usullarini (tomchilatib sug‘orish, gidrogel, uyda tejash) bilish.
Yangi so‘zlar
ifloslanish · pollutiontomchilatib sug‘orish · drip irrigationtejamkorlik · economy, savingchiqindi · waste
Tushuntirish

Biz tabiatdan toza suv olamiz, lekin unga chiqindi, kimyoviy moddalar va yog‘ aralashgan iflos suvni qaytaramiz. Ifloslangan suv o‘simlik, hayvon va odamga zararli. Zavodlar asbob-uskunalarni sovitish va yuvish uchun daryo suvidan foydalanib, uni yana daryoga quyadi; unda metall zarralari va zaharli moddalar bo‘lishi mumkin. Suvda kislorod kamayadi, baliqlar nobud bo‘ladi; zaharli moddalar suv o‘tlarida to‘planib, zanjir bo‘ylab baliq va odamgacha yetadi. Chuchuk suv tanqisligi dunyoda jiddiy muammo. Shuning uchun suvni toza saqlash va tejash kerak. Qishloq xo‘jaligida eng ko‘p suv sarflanadi, shuning uchun tomchilatib sug‘orish qo‘llanadi: suv har bir o‘simlik ildiziga tomchilab beriladi. Gidrogel namlik va oziqni saqlab, o‘simlikka asta-sekin beradi. Uyda: tishni yuvayotganda jo‘mrakni yoping, tomayotgan jo‘mrakni tuzating, dush vaqtini qisqartiring, idish-tovoq yuvishda suvni ortiqcha ochmang, chiqindi va yog‘ni ariq yoki kanalizatsiyaga to‘kmang.

Namunalar
Tomchilatib sug‘orish an’anaviy usulga nisbatan suvni ancha tejaydi.
Jo‘mrak har soniyada bir tomchi tomib tursa, bir kunda ko‘p litr suv isrof bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Suv auditi»: bir kun davomida oilangizda suv nimaga sarflanishini yozing (ichish, yuvinish, kir yuvish...). Qaysi joyda suvni tejash mumkinligini toping va uch qoidalik reja tuzing.

Mashq
1
Suv ifloslanishining uchta sababini ayting.
2
Ifloslangan suv hayvonlarga qanday zarar yetkazadi?
3
Tomchilatib sug‘orish nima va nima uchun foydali?
4
Uyda suvni tejashning ikki yo‘lini ayting.