ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Yonuvchi qazilmalar; metallar

Darslar 46–47 · 2 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
46

Yonuvchi foydali qazilmalar

Darslik: 2-qism, 58–61-betlar
MaqsadKo‘mir, neft va tabiiy gaz qanday hosil bo‘lishi va ishlatilishini, qayta tiklanadigan va tiklanmaydigan energiya manbalarini farqlashni bilish.
Yangi so‘zlar
neft · oil (petroleum)tabiiy gaz · natural gasyoqilg‘i · fuelbenzin · petrol
Tushuntirish

Ko‘mir, neft va tabiiy gaz — yonuvchi foydali qazilmalar, ya’ni yoqilg‘i. Ular million yillar oldin yashagan o‘simlik va mayda jonzotlarning qoldiqlari yer ostida bosim va issiqlik ta’sirida asta-sekin o‘zgarishidan hosil bo‘lgan. Ko‘mir qattiq, qora tosh kabi; u yoqilib, issiqlik va elektr energiyasi beradi. Neft quyuq suyuqlik; undan benzin, dizel yoqilg‘isi, kerosin va plastmassa olinadi. Tabiiy gaz uylarda ovqat pishirish va isitishda ishlatiladi. Bu yoqilg‘ilar tiklanmaydi: ular tugasa, qayta hosil bo‘lishi uchun millionlab yil kerak. Shamol, quyosh va oqar suv energiyasi esa tiklanadi, ular tugamaydi. Yoqilg‘i yonganda havo ifloslanadi, shuning uchun uni tejash kerak. Gaz va olov xavfli: gaz hidini sezsangiz, kattalarga ayting, olov yoqmang.

quyosh1 / 6

Qaysi guruhga kiradi?

🧮 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kichik kalkulyatordagi quyosh plastinkasi kunduzi yorug‘likdan ishlaydi. Qorong‘i tortmada esa u ishlamaydi.

Kim ishlatadi

Muhandislar, haydovchilar

Bugun sinab ko‘ring

Quyosh yoki shamoldan ishlaydigan biror narsani toping va nomini ayting.

Namunalar
Tiklanmaydigan: ko‘mir, neft, gaz. Tiklanadigan: quyosh, shamol, oqar suv.
Sinfda faoliyat

O‘z uyingizda bir kun davomida energiya sarflaydigan 5 ta narsani yozing (chiroq, plita, televizor...) va qaysi birini tejash mumkinligini ayting.

Mashq
1
Neftdan nimalar olinadi?
2
Qaysi energiya manbalari tiklanadi?
3
Gaz hidini sezsangiz nima qilasiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDarvoza nega zanglaydi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →