ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Elastiklik kuchi; takrorlash

Darslar 55–56 · 2 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
55

Elastiklik kuchi

Darslik: 2-qism, 94–97-betlar
MaqsadElastiklik kuchini, prujina va rezinaning cho‘zilib-qisqarishini, elastik va noelastik jismlarni hamda dinamometr vazifasini bilish.
Yangi so‘zlar
elastiklik · elasticityprujina · springcho‘zilish · stretchingdinamometr · spring balance
Tushuntirish

Jismni cho‘zsak, siqsak yoki egsak, shakli o‘zgaradi (deformatsiya). Qo‘yib yuborilgach, asl shakliga qaytsa, bunday jism elastik, qaytaruvchi kuch esa elastiklik kuchi deyiladi. Prujina, rezina, to‘p, yoy elastik. Plastilin va loy esa shaklini saqlab qoladi — ular elastik emas. Prujinani qancha ko‘p cho‘zsak, uning tortuvchi kuchi shuncha katta bo‘ladi. Bu xossa dinamometrda ishlatiladi: prujina yuk ostida cho‘zilib, shkalada kuchni ko‘rsatadi. Elastiklik kuchi matras, amortizator, soatning prujinasi va sakrash batutida foydali. Juda uzoq cho‘zilgan prujina yoki rezina asl holiga qaytmasligi yoki uzilishi mumkin. Rezinani yuzga yaqin tortib qo‘yib yubormang, shikastlanasiz.

prujinarezinato‘pyoyElastikplastilinloyElastik emasJismlar
prujina1 / 6

Qaysi guruhga kiradi?

🩳 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Paypoq rezinkasi cho‘zilib tovondan o‘tadi, keyin siqilib paypoqni ushlab turadi. Rezinka o‘z shakliga qaytadi.

Kim ishlatadi

To‘shak ustalari, o‘yinchoq ustalari

Bugun sinab ko‘ring

Mochalkani bosib qo‘yib yuboring va qanday qaytishini kuzating.

Namunalar
Prujina — elastik; plastilin — elastik emas.
Sinfda faoliyat

Rezina yoki prujinaga turli yuk (masalan, 1, 2, 3 ta qalam) osib, uning cho‘zilgan uzunligini chizg‘ich bilan o‘lchang. Yuk ortgani sari cho‘zilish ham ortadimi?

Mashq
1
Elastik jism nima?
2
Elastik emas jismga misol keltiring.
3
Dinamometr nima uchun kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBuvining sovuq ko‘zasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →