ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Qon aylanish tizimi; teri; inson tanasi bo‘yicha takrorlash

Darslar 22–24 · 3 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
22

Qon aylanish tizimi

Darslik: 1-qism, 94–97-betlar
MaqsadQonning tarkibini (plazma, eritrotsit, leykotsit, trombotsit), yurakning ishini hamda arteriya, vena va kapillyarlarning vazifasini bilish.
Yangi so‘zlar
qon tomiri · blood vesselarteriya · arteryvena · veinkapillyar · capillary (tiny vessel)
Tushuntirish

Qon tomirlarda tinmay oqib, hujayralarga kislorod va oziq yetkazadi, chiqindi va karbonat angidridni olib ketadi, tanani mikroblardan himoya qiladi. Qon suyuq qism — plazma va hujayralardan iborat. Eritrotsitlar (qizil hujayralar) kislorod tashiydi va qonga qizil rang beradi. Leykotsitlar (oq hujayralar) mikroblarni yo‘q qiladi. Trombotsitlar qon oqishini to‘xtatib, yarani yopishga yordam beradi. Yurak asosan mushakdan iborat, o‘lchami taxminan sizning musht kattaligingizcha. U ritmik qisqarib, qonni tomirlarga haydaydi va bir kunda taxminan 100 ming marta uradi. Arteriyalar qonni yurakdan a’zolarga olib boradi; devori qalin, chunki qon ularga kuchli bosim bilan kiradi. Venalar qonni a’zolardan yurakka qaytaradi. A’zolarda eng mayda tomirlar — kapillyarlar bor; ular orqali kislorod to‘qimalarga o‘tadi. Kislorodga boy qon och qizil, kislorodi kam qon to‘qroq rangda bo‘ladi. Venalar terida ko‘kimtir ko‘rinadi, lekin ichidagi qon baribir qizil.

YurakArteriyalarKapillyarlarVenalar
123

Nomni rasmdagi raqamga sudrang (yoki nomni, keyin raqamni bosing)

  1. 1
  2. 2
  3. 3

🏃 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Hovlida yugurgandan keyin yonoqlaringiz qizaradi. Teri yaqinida qon ko‘proq oqadi.

Kim ishlatadi

Hamshiralar, shifokorlar

Bugun sinab ko‘ring

Yugurib o‘ynagandan keyin oynada yonoqlaringiz rangiga qarang.

Namunalar
★Esda tuting
Puls = 15 soniyadagi urishlar × 4
Pulsni sanash: bilagingizdagi tomirni barmoq bilan topib, 15 soniyada necha marta urganini sanang va 4 ga ko‘paytiring.
Sakkizoyoqning qoni ko‘kimtir, ba’zi kaltakesaklarniki yashil rangda bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

Dam olib turib pulsingizni sanang, keyin 30 soniya o‘tirib-turib, yana sanang. Natijani jadvalga yozing va farqini tushuntiring.

Mashq
1
Qon hujayralarining uch turini va vazifalarini ayting.
2
Arteriya va vena o‘rtasidagi farq nima?
3
Yurak bir kunda taxminan necha marta uradi?
4
Venalar nega ko‘k ko‘rinadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQushlar sovuqda nega muzlamaydi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →