☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Organizmning himoya kuchlari; viruslar

Darslar 25–26 · 2 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
25

Organizmning himoya kuchlari

Darslik: 1-qism, 108–111-betlar
MaqsadKasalliklarning sababini, leykotsitlar organizmni qanday himoya qilishini, immunitet nimaligini va vitaminlarning (A, B, C, D) foydasini bilish.
Yangi so‘zlar
immunitet · immunityleykotsit · white blood cellvitamin · vitaminprofilaktika · prevention
Tushuntirish

Kasalliklar ko‘pincha ko‘zga ko‘rinmas zarrachalar — viruslar va mikroblar tufayli paydo bo‘ladi. Ularni davolashdan ko‘ra oldini olish osonroq. Tanamizning o‘z himoyachilari bor — qondagi leykotsitlar. Ular begona bakteriya yoki virusni uchratsa, hujum qilib yo‘q qiladi va uni eslab qoladi, shunda keyingi safar tezroq kurashadi. Organizmning kasallikka qarshilik qilish qobiliyati immunitet deyiladi. Chaqaloq dastlab ona suti orqali ba’zi himoya moddalarini oladi. Immunitetga ichakdagi foydali bakteriyalar, to‘g‘ri ovqatlanish, vitaminlar, uyqu va harakat yordam beradi. Vitamin A ko‘rish va terini, vitamin B asab tizimini, vitamin C himoya kuchlarini qo‘llaydi, vitamin D suyaklarni mustahkamlaydi. Qadimda uzoq safarga chiqqan dengizchilar C vitamini yetishmasligidan singa kasaliga uchragan; limon, apelsin, karam, bulg‘or qalampiri kabi mahsulotlarda C vitamini ko‘p. Vitamin va dori-darmonlarni kattalar va shifokor maslahatisiz ichmang.

Namunalar
Leykotsit begona hujayrani tanib olib, yo‘q qiladi va uni «eslab qoladi».
C vitamini: limon, apelsin, karam; A vitamini: sabzi, jigar, tuxum sarig‘i.
Sinfda faoliyat

«Vitamin loto»: rasmli kartochkalar (limon, sabzi, sut, baliq, karam, yong‘oq) bo‘yicha qaysi vitamin ko‘pligini taxmin qiling va tekshiring. Bir kunlik «vitaminli» tushlik menyusini tuzing.

Mashq
1
Immunitet nima?
2
Leykotsitlar nima qiladi?
3
C vitamini yetishmasa qanday kasallik kelib chiqadi? U qaysi mahsulotlarda ko‘p?
4
Immunitetni mustahkamlashga yordam beradigan uchta narsani ayting.