☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

O‘simlik guruhlari; o‘simliklarning foydasi

Darslar 5–6 · 2 ta dars · Y.V. Malikova, S.V. Kosyanenko. Tabiiy fanlar 4-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023; S.V. Kosyanenko, Y.V. Malikova, O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 4-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
5

O‘simlik guruhlari

Darslik: 1-qism, 22–25-betlar
MaqsadO‘simlik guruhi nima ekanini, tabiiy va sun’iy guruhlarni, guruhdagi qatlamlarni (daraxt, buta, o‘t, mox) bilish va misollar keltirish.
Yangi so‘zlar
o‘simlik guruhi · plant communityo‘rmon · foresto‘tloq · meadowbotqoq · swamp
Tushuntirish

Bir xil sharoitda — bir xil tuproq, namlik va harorat sharoitida — yonma-yon o‘sadigan o‘simliklar majmui o‘simlik guruhi deyiladi. Tabiatning o‘zi yaratgan guruhlar tabiiy deyiladi: masalan, o‘rmon, o‘tloq, dasht, cho‘l, botqoq yoki ko‘l bo‘yidagi o‘simliklar. Sun’iy guruhlarni inson yaratadi: bog‘, dala, tomorqa, xiyobon, kanal bo‘ylari. Guruhda o‘simliklar qatlam-qatlam o‘sadi: yuqorida baland daraxtlar, ularning ostida butalar, pastda o‘tlar va mox. Guruhdagi o‘simliklar ba’zan yorug‘lik uchun kurashadi, ba’zan esa bir-biriga foyda keltiradi: chunonchi, baland daraxtlar soyani yaxshi ko‘radigan pastak o‘simliklarni kuchli quyoshdan asraydi. Bir guruhdagi o‘simliklarga hayvonlar, zamburug‘ va bakteriyalar ham bog‘liq.

Namunalar
Tabiiy guruh: tog‘ yonbag‘ridagi archazor. Sun’iy guruh: paxta yoki bug‘doy dalasi.
Chorvoq suv ombori inson qurgan, ammo atrofida o‘simliklar o‘sib, u tabiiy ko‘lga o‘xshab qolgan.
Sinfda faoliyat

«Qatlamlar» o‘yini: sinf to‘rt guruhga bo‘linadi. Biri daraxt, biri buta, biri o‘t, biri mox bo‘ladi: o‘z qatlamidan misol aytib, baland-pastlikka qarab saf tortadi.

Mashq
1
O‘simlik guruhi nima?
2
Quyidagilardan tabiiy va sun’iy guruhlarni ajrating: dasht, bog‘, botqoq, xiyobon.
3
O‘rmon qatlamlarini yuqoridan pastga sanang.
4
Guruhdagi o‘simliklar bir-biriga qanday yordam berishi mumkin?