Darslar 34–37 · 4 ta dars · I.V. Repyova. Matematika 4-sinf, 1–4-qismlar. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
36
Venn diagrammasi
Darslik: 1-qism, 36-dars, 111–113-betlar
MaqsadVenn diagrammasi: to‘plamlarning kesishmasi va birlashmasini topish.
Yangi so‘zlar
Venn diagrammasi · Venn diagramkesishma · intersectionbirlashma · unionumumiy element · common element
Tushuntirish
Venn diagrammasida har bir to‘plam doira bilan tasvirlanadi. Ikki doiraning umumiy qismi to‘plamlarning kesishmasi – ikkala to‘plamga ham tegishli elementlar. Ikkala doira birgalikda birlashmani beradi – kamida bitta to‘plamga tegishli elementlar. Birlashmadagi elementlar soni = A dagi + B dagi − kesishmadagi soni, chunki umumiy elementlar ikki marta sanalgan bo‘ladi.
Hammasi: 4 + 2 + 3 = 9
Futbol: 4 + 2 = 6; Shaxmat: 3 + 2 = 5
Ikkalasiga kirganlar bir marta sanaladi
⭕ Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Bolalarning ba’zilari ertak, ba’zilari she’r kitobini yaxshi ko‘radi, ba’zilari ikkalasini ham. Ikki doira kesishgan joyga ikkalasini ham yoqtiradiganlar yoziladi.
Kim ishlatadi
Sotuvchilar, olimlar
Bugun sinab ko‘ring
Ikkita kesishgan doira chizing: biriga mevalarni, ikkinchisiga qizil narsalarni yozing.
Namunalar
A = {2, 4, 6, 8, 10, 12}, B = {3, 6, 9, 12}. Kesishma {6, 12}. Birlashmada 6 + 4 − 2 = 8 ta element bor.
30 o‘quvchidan 18 nafari shaxmat, 15 nafari rasm to‘garagiga qatnaydi, 6 nafari ikkalasiga. Faqat shaxmat: 18 − 6 = 12; kamida bittasiga: 18 + 15 − 6 = 27.
Sinfda faoliyat
«Ikki doira»: polga ikkita halqa qo‘yiladi; bolalar xususiyatlarga ko‘ra (masalan, ko‘zoynak taqadi, soat taqadi) halqalarga turadi, kesishmada turganlar sanaladi.
Mashq
1
A = {1, 2, 3, 4, 5, 6} va B = {4, 5, 6, 7, 8}. Ularning kesishmasini yozing.
{4, 5, 6}
2
A to‘plamda 12 ta, B to‘plamda 9 ta element bor, ikkalasida 5 tasi umumiy. Birlashmada nechta element bor?
16
3
28 o‘quvchidan 17 nafari futbolni, 14 nafari suzishni yoqtiradi, 6 nafari ikkalasini. Faqat futbolni yoqtiradiganlar necha nafar?
11
4
Shu sinfda ikkala sportdan birortasini ham yoqtirmaydiganlar necha nafar?