27
Parallel va perpendikular to‘g‘ri chiziqlar
Darslik: 1-qism, 27-dars, 84–86-betlar
MaqsadParallel va perpendikular to‘g‘ri chiziqlarni ajratish va ularning xossalarini bilish.
Yangi so‘zlar
parallel · parallelperpendikular · perpendicularkesishadi · intersectto‘g‘ri burchak · right angle
Tushuntirish
Parallel to‘g‘ri chiziqlar hech qachon kesishmaydi, ular orasidagi masofa hamma joyda bir xil. a ∥ b deb yoziladi. Perpendikular to‘g‘ri chiziqlar to‘g‘ri burchak (90°) ostida kesishadi. a ⊥ b deb yoziladi. To‘g‘ri to‘rtburchakda qarama-qarshi tomonlar parallel, qo‘shni tomonlar perpendikular.
Perpendikulyar: to‘g‘ri burchak ostida kesishadi
🛤️ Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Temir yo‘l relslari bir-biriga parallel, shpallar esa ularga perpendikulyar yotadi. Shuning uchun poyezd tekis yuradi.
Kim ishlatadi
Temir yo‘l quruvchilari, arxitektorlar
Bugun sinab ko‘ring
Eshik romidan ikki parallel chetni va ikki perpendikulyar chetni toping.
Namunalar
ABCD to‘g‘ri to‘rtburchakda AB ∥ CD va BC ∥ AD; AB ⊥ BC.
Daftar chiziqlari bir-biriga parallel, daftar chetidagi chiziq esa ularga perpendikular.
Sinfda faoliyat
«Sinfdagi chiziqlar»: bolalar xonadan parallel va perpendikular chiziqlar topadi (deraza, doska, parta qirralari) va to‘g‘ri burchakni ugolnik yoki qog‘oz bukib tekshiradi.
Mashq
1
To‘g‘ri to‘rtburchakda nechta juft parallel tomon bor?
2
2
Kvadratning nechta burchagida perpendikular tomonlar uchrashadi?
4
3
a ⊥ c va b ⊥ c (bir tekislikda). a va b to‘g‘ri chiziqlar bir-biriga nisbatan qanday joylashgan?
Parallel
4
To‘g‘ri to‘rtburchakning o‘lchamlari 12 cm va 5 cm. Uzun tomonlari orasidagi masofa necha cm?
5