23
O‘rta arifmetik
Darslik: 1-qism, 23-dars, 72–74-betlar
MaqsadO‘rta arifmetik tushunchasini bilish va uni hisoblash.
Yangi so‘zlar
o‘rta arifmetik · mean (average)o‘rtacha qiymat · average valueyig‘indi · sumsonlar soni · number of values
Tushuntirish
Bir nechta sonning o‘rta arifmetigini topish uchun ularning yig‘indisini sonlar soniga bo‘lamiz. Masalan, 5, 4, 3, 5, 3 baholarining o‘rta arifmetigi (5 + 4 + 3 + 5 + 3) : 5 = 4. O‘rta arifmetik eng kichik va eng katta son orasida yotadi. O‘rtacha qiymat va sonlar soni ma’lum bo‘lsa, yig‘indini ko‘paytirish bilan topamiz.
Namunalar
12, 15 va 9 betlar: (12 + 15 + 9) : 3 = 36 : 3 = 12 bet.
5 kunda o‘rtacha 7 ta masala yechilgan bo‘lsa, jami 7 × 5 = 35 ta masala yechilgan.
Sinfda faoliyat
«Teng bo‘lish»: har bir guruhga turli sondagi kubiklar beriladi. Bolalar ularni teng taqsimlab, har bir guruhdagi o‘rtacha sonni topadi va hisob bilan tekshiradi.
Mashq
1
8, 12, 10, 14, 6 sonlarining o‘rta arifmetigini toping.
10
2
Shahzoda 5 kun davomida 20, 25, 30, 25 va 25 minutdan kitob o‘qidi. Kuniga o‘rtacha necha minut o‘qigan?
25
3
4 ta o‘quvchining o‘rtacha vazni 28 kg. Ularning umumiy vazni necha kg?
112
4
To‘rtinchi sinflarda 31, 35 va 33 nafar o‘quvchi o‘qiydi. Har bir sinfda o‘rtacha necha o‘quvchi bor?
33