ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Piramida yoyilmasi, doira va shar, silindr va uning yoyilmasi

Darslar 124–127 · 4 ta dars · I.V. Repyova. Matematika 4-sinf, 1–4-qismlar. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
123

Silindr va uning yoyilmasi

Darslik: 4-qism, 123-dars, 46–48-betlar
MaqsadSilindr yoyilmasi: ikki doira va to‘g‘ri to‘rtburchak; to‘g‘ri to‘rtburchak tomonlari silindr o‘lchamlari bilan bog‘liqligi.
Yangi so‘zlar
yoyilma · netaylana uzunligi · circumference (length of circle)o‘rash · wrappingyon sirt · lateral surface
Tushuntirish

Silindr yoyilmasi: yon sirt – to‘g‘ri to‘rtburchak va ikkita asos – teng doiralar. To‘g‘ri to‘rtburchakning bir tomoni silindr balandligiga, ikkinchi tomoni asos aylanasining uzunligiga teng. Aylana uzunligini ip yordamida o‘lchash mumkin: ipni aylana bo‘ylab o‘rab, so‘ng cho‘zib chizg‘ich bilan o‘lchaymiz. Yon sirt yuzi = aylana uzunligi × balandlik.

Lh
12,56 × 6

Yoyilma: ikkita doira va to‘g‘ri to‘rtburchak (eni = aylana uzunligi 12,56 sm, bo‘yi = 6 sm)

📜 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Qog‘oz varag‘ini o‘rab trubka yasasak, to‘g‘ri to‘rtburchak silindrning yon sirti bo‘ladi. Uzun tomoni aylana atrofida o‘raladi.

Kim ishlatadi

Yorliq bosuvchilar, trubka ustalari

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozni trubka qilib o‘rang, so‘ng yoyib qo‘ying. Qanday shakl chiqdi?

Namunalar
31 cm10 cm
Aylana uzunligi 31 cm, balandligi 10 cm: yon sirt yuzi 31 × 10 = 310 cm².
20 cm8 cm
Banka yorlig‘i: aylanasi 20 cm, balandligi 8 cm: qog‘oz yuzi 20 × 8 = 160 cm².
Sinfda faoliyat

«Ip bilan o‘lcha»: bolalar stakan yoki bankaning aylanasini ip bilan o‘lchaydi va yon sirt yoyilmasi bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchakni daftarga chizadi.

Mashq
1
Silindr yoyilmasi nechta bo‘lakdan iborat?
2
Silindr yon sirti yoyilmasi 31 cm × 10 cm to‘g‘ri to‘rtburchak. Uning yuzi necha cm²?
3
Silindr balandligi 12 cm, asos aylanasining uzunligi 25 cm. Yon sirt yoyilmasi bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchakning perimetri necha cm?
4
Banka yorlig‘ining uzunligi (aylana bo‘ylab) 20 cm, balandligi 8 cm. Yorliq yuzi necha cm²?
5
Silindrni ip bilan o‘ralganda aylana uzunligi 24 cm chiqdi. Yoyilmadagi to‘g‘ri to‘rtburchakning mos tomoni necha cm?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBuvining sovuq ko‘zasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →