Piramida yoyilmasi, doira va shar, silindr va uning yoyilmasi
Darslar 124–127 · 4 ta dars · I.V. Repyova. Matematika 4-sinf, 1–4-qismlar. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
123
Silindr va uning yoyilmasi
Darslik: 4-qism, 123-dars, 46–48-betlar
MaqsadSilindr yoyilmasi: ikki doira va to‘g‘ri to‘rtburchak; to‘g‘ri to‘rtburchak tomonlari silindr o‘lchamlari bilan bog‘liqligi.
Yangi so‘zlar
yoyilma · netaylana uzunligi · circumference (length of circle)o‘rash · wrappingyon sirt · lateral surface
Tushuntirish
Silindr yoyilmasi: yon sirt – to‘g‘ri to‘rtburchak va ikkita asos – teng doiralar. To‘g‘ri to‘rtburchakning bir tomoni silindr balandligiga, ikkinchi tomoni asos aylanasining uzunligiga teng. Aylana uzunligini ip yordamida o‘lchash mumkin: ipni aylana bo‘ylab o‘rab, so‘ng cho‘zib chizg‘ich bilan o‘lchaymiz. Yon sirt yuzi = aylana uzunligi × balandlik.
Yoyilma: ikkita doira va to‘g‘ri to‘rtburchak (eni = aylana uzunligi 12,56 sm, bo‘yi = 6 sm)
📜 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Qog‘oz varag‘ini o‘rab trubka yasasak, to‘g‘ri to‘rtburchak silindrning yon sirti bo‘ladi. Uzun tomoni aylana atrofida o‘raladi.
Kim ishlatadi
Yorliq bosuvchilar, trubka ustalari
Bugun sinab ko‘ring
Qog‘ozni trubka qilib o‘rang, so‘ng yoyib qo‘ying. Qanday shakl chiqdi?
Namunalar
Aylana uzunligi 31 cm, balandligi 10 cm: yon sirt yuzi 31 × 10 = 310 cm².
Banka yorlig‘i: aylanasi 20 cm, balandligi 8 cm: qog‘oz yuzi 20 × 8 = 160 cm².
Sinfda faoliyat
«Ip bilan o‘lcha»: bolalar stakan yoki bankaning aylanasini ip bilan o‘lchaydi va yon sirt yoyilmasi bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchakni daftarga chizadi.
Mashq
1
Silindr yoyilmasi nechta bo‘lakdan iborat?
3
2
Silindr yon sirti yoyilmasi 31 cm × 10 cm to‘g‘ri to‘rtburchak. Uning yuzi necha cm²?
310
3
Silindr balandligi 12 cm, asos aylanasining uzunligi 25 cm. Yon sirt yoyilmasi bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchakning perimetri necha cm?
74
4
Banka yorlig‘ining uzunligi (aylana bo‘ylab) 20 cm, balandligi 8 cm. Yorliq yuzi necha cm²?
160
5
Silindrni ip bilan o‘ralganda aylana uzunligi 24 cm chiqdi. Yoyilmadagi to‘g‘ri to‘rtburchakning mos tomoni necha cm?