123
Silindr va uning yoyilmasi
Darslik: 4-qism, 123-dars, 46–48-betlar
MaqsadSilindr yoyilmasi: ikki doira va to‘g‘ri to‘rtburchak; to‘g‘ri to‘rtburchak tomonlari silindr o‘lchamlari bilan bog‘liqligi.
Yangi so‘zlar
yoyilma · netaylana uzunligi · circumference (length of circle)o‘rash · wrappingyon sirt · lateral surface
Tushuntirish
Silindr yoyilmasi: yon sirt – to‘g‘ri to‘rtburchak va ikkita asos – teng doiralar. To‘g‘ri to‘rtburchakning bir tomoni silindr balandligiga, ikkinchi tomoni asos aylanasining uzunligiga teng. Aylana uzunligini ip yordamida o‘lchash mumkin: ipni aylana bo‘ylab o‘rab, so‘ng cho‘zib chizg‘ich bilan o‘lchaymiz. Yon sirt yuzi = aylana uzunligi × balandlik.
Namunalar
Aylana uzunligi 31 cm, balandligi 10 cm: yon sirt yuzi 31 × 10 = 310 cm².
Banka yorlig‘i: aylanasi 20 cm, balandligi 8 cm: qog‘oz yuzi 20 × 8 = 160 cm².
Sinfda faoliyat
«Ip bilan o‘lcha»: bolalar stakan yoki bankaning aylanasini ip bilan o‘lchaydi va yon sirt yoyilmasi bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchakni daftarga chizadi.
Mashq
1
Silindr yoyilmasi nechta bo‘lakdan iborat?
3
2
Silindr yon sirti yoyilmasi 31 cm × 10 cm to‘g‘ri to‘rtburchak. Uning yuzi necha cm²?
310
3
Silindr balandligi 12 cm, asos aylanasining uzunligi 25 cm. Yon sirt yoyilmasi bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchakning perimetri necha cm?
74
4
Banka yorlig‘ining uzunligi (aylana bo‘ylab) 20 cm, balandligi 8 cm. Yorliq yuzi necha cm²?
160
5
Silindrni ip bilan o‘ralganda aylana uzunligi 24 cm chiqdi. Yoyilmadagi to‘g‘ri to‘rtburchakning mos tomoni necha cm?
24