122
Doira va silindr
Darslik: 4-qism, 122-dars, 43–45-betlar
MaqsadDoira va silindr: silindrning hosil bo‘lishi; asoslari va yon sirti.
Yangi so‘zlar
silindr · cylinderasos · baseyon sirt · lateral surfacebalandlik · height
Tushuntirish
To‘g‘ri to‘rtburchakni bir tomoni atrofida aylantirsak, silindr hosil bo‘ladi. Aylanish o‘qi bo‘lgan tomon silindrning balandligi bo‘ladi, ikkinchi tomon esa asos doirasining radiusi. Silindrning ikkita teng doira shaklidagi asosi va egri yon sirti bor. Konserva bankasi, quvur, stakan silindr shaklida.
Namunalar
3 cm × 7 cm to‘g‘ri to‘rtburchak 7 cm li tomoni atrofida aylantirilsa: balandlik 7 cm, asos radiusi 3 cm, diametri 6 cm.
Silindrning 2 ta tekis asosi va 1 ta egri yon sirti bor.
Sinfda faoliyat
«Aylantir va ko‘r»: ingichka tayoqchaga yopishtirilgan to‘g‘ri to‘rtburchak qog‘ozni tez aylantirib, silindr shakli hosil bo‘lishini kuzating.
Mashq
1
Silindrning nechta tekis asosi bor?
2
2
3 cm × 7 cm to‘g‘ri to‘rtburchak 7 cm li tomoni atrofida aylantirildi. Hosil bo‘lgan silindr asosining diametri necha cm?
6
3
Quyidagilardan qaysi biri silindr shaklida: to‘p, konserva bankasi, gugurt qutisi?
konserva bankasi
4
Silindr shaklidagi bochkaga 50 l suv sig‘adi. Unga 8 l dan 4 marta suv quyildi. Yana necha litr kerak?
18
5
Tomonlari 4 cm va 9 cm bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchak 4 cm li tomoni atrofida aylantirildi. Hosil bo‘lgan silindr asosining radiusi necha cm?
9