121
Doira va shar
Darslik: 4-qism, 121-dars, 40–42-betlar
MaqsadDoira va shar: markaz, radius, diametr, aylana; sharning hosil bo‘lishi.
Yangi so‘zlar
doira · circle (disc)aylana · circle line (circumference)radius · radiusdiametr · diameter
Tushuntirish
Doiraning chegarasi aylana deyiladi. Aylana markazidan uning ixtiyoriy nuqtasigacha bo‘lgan kesma radius, aylananing ikki nuqtasini tutashtiruvchi va markazdan o‘tuvchi kesma diametr. Diametr = 2 × radius. Doirani diametri atrofida aylantirsak, shar hosil bo‘ladi. Sharning yog‘i, qirrasi va uchi yo‘q. Sharni markazdan o‘tuvchi tekislik bilan kessak, kesimda doira hosil bo‘ladi.
Namunalar
Radius 7 cm bo‘lsa, diametr 7 × 2 = 14 cm. Diametr 18 cm bo‘lsa, radius 18 : 2 = 9 cm.
Yer sharining radiusi taxminan 6 400 km, diametri taxminan 12 800 km.
Sinfda faoliyat
«Sirkul bilan»: bolalar sirkul bilan aylana chizadi, markazini belgilaydi, radius va diametr o‘tkazadi va ularning uzunliklarini o‘lchab, diametr radiusdan ikki baravar katta ekanini tekshiradi.
Mashq
1
Radiusi 7 cm bo‘lgan doiraning diametri necha santimetr?
14
2
Diametri 18 cm bo‘lgan doiraning radiusi necha santimetr?
9
3
Shar markazidan sirtigacha masofa 5 cm. Sharning eng katta kesimi bo‘lgan doiraning diametri necha cm?
10
4
Diametri 6 cm bo‘lgan 4 ta bir xil doira bir qatorga tegib turibdi. Qatorning uzunligi necha cm?
24
5
Yer sharining radiusi taxminan 6 400 km. Diametri taxminan necha km?
12800