ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Piramida yoyilmasi, doira va shar, silindr va uning yoyilmasi

Darslar 124–127 · 4 ta dars · I.V. Repyova. Matematika 4-sinf, 1–4-qismlar. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
121

Doira va shar

Darslik: 4-qism, 121-dars, 40–42-betlar
MaqsadDoira va shar: markaz, radius, diametr, aylana; sharning hosil bo‘lishi.
Yangi so‘zlar
doira · circle (disc)aylana · circle line (circumference)radius · radiusdiametr · diameter
Tushuntirish

Doiraning chegarasi aylana deyiladi. Aylana markazidan uning ixtiyoriy nuqtasigacha bo‘lgan kesma radius, aylananing ikki nuqtasini tutashtiruvchi va markazdan o‘tuvchi kesma diametr. Diametr = 2 × radius. Doirani diametri atrofida aylantirsak, shar hosil bo‘ladi. Sharning yog‘i, qirrasi va uchi yo‘q. Sharni markazdan o‘tuvchi tekislik bilan kessak, kesimda doira hosil bo‘ladi.

dr
rd = 2r = 6 sm

Shar: markaz, radius r = 3 sm, diametr d = 6 sm. Sharning yoyilmasi tekis bo‘lmaydi

🔵 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki bola arqonni ushlaydi: biri markazda turadi, ikkinchisi arqonni tarang tutib aylanadi. Arqon uzunligi radius, aylana hosil bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Muhandislar, gulzor loyihachilari

Bugun sinab ko‘ring

Dumaloq narsani toping va markazidan chetigacha bo‘lgan masofani ko‘rsating.

Namunalar
Radius 7 cm bo‘lsa, diametr 7 × 2 = 14 cm. Diametr 18 cm bo‘lsa, radius 18 : 2 = 9 cm.
Yer sharining radiusi taxminan 6 400 km, diametri taxminan 12 800 km.
Sinfda faoliyat

«Sirkul bilan»: bolalar sirkul bilan aylana chizadi, markazini belgilaydi, radius va diametr o‘tkazadi va ularning uzunliklarini o‘lchab, diametr radiusdan ikki baravar katta ekanini tekshiradi.

Mashq
1
Radiusi 7 cm bo‘lgan doiraning diametri necha santimetr?
?7 cm
2
Diametri 18 cm bo‘lgan doiraning radiusi necha santimetr?
3
Shar markazidan sirtigacha masofa 5 cm. Sharning eng katta kesimi bo‘lgan doiraning diametri necha cm?
4
Diametri 6 cm bo‘lgan 4 ta bir xil doira bir qatorga tegib turibdi. Qatorning uzunligi necha cm?
6 cm?
5
Yer sharining radiusi taxminan 6 400 km. Diametri taxminan necha km?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBuvining sovuq ko‘zasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →