116
Ko‘pburchak va prizma
Darslik: 4-qism, 116-dars, 25–27-betlar
MaqsadKo‘pburchak va prizma: prizma asoslari va yon yoqlari; prizmaning nomi; yoq, qirra va uchlar soni.
Yangi so‘zlar
ko‘pburchak · polygonprizma · prismasos · baseyon yoq · side face
Tushuntirish
Prizmaning ikkita teng ko‘pburchak shaklidagi yog‘i bir-biriga qarama-qarshi turadi, qolgan barcha yoqlari esa to‘g‘ri to‘rtburchaklar. Ko‘pburchaklar – prizmaning asoslari, to‘g‘ri to‘rtburchaklar – yon yoqlari. Prizma nomi asosiga bog‘liq: uchburchakli, beshburchakli, oltiburchakli prizma. Asosi n-burchak bo‘lgan prizmada n + 2 ta yoq, 3 × n ta qirra, 2 × n ta uch bor. Uchburchakli prizmada 5 ta yoq, 9 ta qirra, 6 ta uch bor.
Namunalar
Beshburchakli prizma: 5 + 2 = 7 yoq, 3 × 5 = 15 qirra, 2 × 5 = 10 uch.
Oltiburchakli prizma: 8 yoq, 18 qirra, 12 uch. Kuboid – to‘rtburchakli prizma: 6, 12, 8.
Sinfda faoliyat
«Prizma quruvchilari»: plastilin va gugurt cho‘plari (yoki tayoqchalar) bilan uchburchakli va to‘rtburchakli prizma modelini yasab, uch va qirralarni sanash.
Mashq
1
Uchburchakli prizmaning nechta yog‘i bor?
5
2
Beshburchakli prizmaning nechta qirrasi bor?
15
3
Oltiburchakli prizmaning nechta uchi bor?
12
4
Uchburchakli prizmaning 3 ta yon yog‘i bor, har biri 12 cm × 30 cm to‘g‘ri to‘rtburchak. Yon yoqlari yuzlari jami necha cm²?
1080
5
Asosi sakkizburchak bo‘lgan prizmaning nechta yog‘i bor?
10