114
Shakllarni to‘g‘ri to‘rtburchakkacha to‘ldirish
Darslik: 4-qism, 114-dars, 19–21-betlar
MaqsadShakllarni to‘g‘ri to‘rtburchakkacha to‘ldirish: to‘g‘ri burchakli uchburchak yuzi, ko‘pburchak yuzini ortiqcha qismlarni ayirib topish.
Yangi so‘zlar
to‘g‘ri burchakli uchburchak · right trianglekatet · legto‘ldirish · completingortiqcha qism · extra part
Tushuntirish
To‘g‘ri burchakli uchburchakni shu uchburchak katetlariga teng tomonlari bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchakka to‘ldirsak, uchburchak yuzi to‘g‘ri to‘rtburchak yuzining yarmi bo‘ladi: S = katet × katet : 2. Ko‘pburchak yuzini topish uchun uni to‘g‘ri to‘rtburchak ichiga joylashtiramiz, to‘g‘ri to‘rtburchak yuzini topamiz va atrofdagi ortiqcha uchburchaklar yuzlarini ayiramiz. Koordinata burchagida ham shunday qilish mumkin.
Namunalar
Katetlari 8 cm va 5 cm: S = 8 × 5 : 2 = 20 cm².
8 × 6 to‘g‘ri to‘rtburchak ichidagi sakkizburchak: burchaklaridan 4 ta uchburchak (2 va 3 katet) kesilgan: 48 − 4 × 3 = 36.
Sinfda faoliyat
«Kesib ko‘r»: bolalar katakli qog‘ozda uchburchakni to‘g‘ri to‘rtburchakka to‘ldiradi, qog‘ozdan qirqib (kattalar yordamida) ortiqcha uchburchaklar ustma-ust tushishini yoki yarimni tashkil etishini tekshiradi.
Mashq
1
Katetlari 8 cm va 5 cm bo‘lgan to‘g‘ri burchakli uchburchakning yuzi necha cm²?
20
2
8 cm × 6 cm to‘g‘ri to‘rtburchakning to‘rtta burchagidan katetlari 2 cm va 3 cm bo‘lgan uchburchak kesib olindi. Qolgan shakl yuzi necha cm²?
36
3
Koordinata burchagida A(0; 0), B(6; 2), C(2; 6) nuqtalar uchburchak hosil qiladi. 6 × 6 kvadratdan 3 ta ortiqcha to‘g‘ri burchakli uchburchakni ayirib, yuzini toping.
16
4
To‘g‘ri burchakli uchburchakning yuzi 15 cm², katetlaridan biri 5 cm. Ikkinchi kateti necha cm?
6
5
Tomoni 16 cm bo‘lgan kvadrat ro‘molcha diagonal bo‘yicha buklandi. Hosil bo‘lgan uchburchakning yuzi necha cm²?
128