Nostandart shakllar yuzi, kuboid, ko‘pburchak va prizma
Darslar 117–120 · 4 ta dars · I.V. Repyova. Matematika 4-sinf, 1–4-qismlar. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
114
Shakllarni to‘g‘ri to‘rtburchakkacha to‘ldirish
Darslik: 4-qism, 114-dars, 19–21-betlar
MaqsadShakllarni to‘g‘ri to‘rtburchakkacha to‘ldirish: to‘g‘ri burchakli uchburchak yuzi, ko‘pburchak yuzini ortiqcha qismlarni ayirib topish.
Yangi so‘zlar
to‘g‘ri burchakli uchburchak · right trianglekatet · legto‘ldirish · completingortiqcha qism · extra part
Tushuntirish
To‘g‘ri burchakli uchburchakni shu uchburchak katetlariga teng tomonlari bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchakka to‘ldirsak, uchburchak yuzi to‘g‘ri to‘rtburchak yuzining yarmi bo‘ladi: S = katet × katet : 2. Ko‘pburchak yuzini topish uchun uni to‘g‘ri to‘rtburchak ichiga joylashtiramiz, to‘g‘ri to‘rtburchak yuzini topamiz va atrofdagi ortiqcha uchburchaklar yuzlarini ayiramiz. Koordinata burchagida ham shunday qilish mumkin.
ƒFormula
S = a × b : 2
a, b – katetlar
20 + 4 : 2 = 22 kv. birlik
Butun kataklarni, keyin yarimtalarini sanang
🚩 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Uchburchak bayroqchaning katetlari 20 cm va 10 cm. U 20 × 10 to‘g‘ri to‘rtburchakning yarmi: 200 : 2 = 100 cm².
Kim ishlatadi
Yelkan tikuvchilar, dizaynerlar
Bugun sinab ko‘ring
Katakli qog‘ozda to‘g‘ri to‘rtburchak chizing va burchakdan burchakka chiziq o‘tkazing. Ikki bo‘lak tengmi?
Namunalar
Katetlari 8 cm va 5 cm: S = 8 × 5 : 2 = 20 cm².
8 × 6 to‘g‘ri to‘rtburchak ichidagi oltiburchak: burchaklaridan 4 ta uchburchak (2 va 3 katet) kesilgan: 48 − 4 × 3 = 36.
Sinfda faoliyat
«Kesib ko‘r»: bolalar katakli qog‘ozda uchburchakni to‘g‘ri to‘rtburchakka to‘ldiradi, qog‘ozdan qirqib (kattalar yordamida) ortiqcha uchburchaklar ustma-ust tushishini yoki yarimni tashkil etishini tekshiradi.
Mashq
1
Katetlari 6 cm va 7 cm bo‘lgan to‘g‘ri burchakli uchburchakning yuzi necha cm²?
21
2
10 cm × 6 cm to‘g‘ri to‘rtburchakning to‘rtta burchagidan katetlari 2 cm va 4 cm bo‘lgan uchburchak kesib olindi. Qolgan shakl yuzi necha cm²?
44
3
Koordinata burchagida A(0; 0), B(6; 2), C(2; 6) nuqtalar uchburchak hosil qiladi. 6 × 6 kvadratdan 3 ta ortiqcha to‘g‘ri burchakli uchburchakni ayirib, yuzini toping.
16
4
To‘g‘ri burchakli uchburchakning yuzi 15 cm², katetlaridan biri 5 cm. Ikkinchi kateti necha cm?
6
5
Tomoni 16 cm bo‘lgan kvadrat ro‘molcha diagonal bo‘yicha buklandi. Hosil bo‘lgan uchburchakning yuzi necha cm²?