O‘q simmetriya, aks simmetriya va markaziy simmetriya
Darslar 113–116 · 4 ta dars · I.V. Repyova. Matematika 4-sinf, 1–4-qismlar. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
111
Markaziy simmetriya
Darslik: 4-qism, 111-dars, 10–12-betlar
MaqsadMarkaziy simmetriya: markazga nisbatan simmetrik nuqta, markaziy simmetriyali shakllar.
Yangi so‘zlar
markaziy simmetriya · central (point) symmetrysimmetriya markazi · centre of symmetryburish · rotationo‘rtasi · midpoint
Tushuntirish
O markazga nisbatan A nuqtaga simmetrik A1 nuqtani yasash uchun A nuqtadan O ga AO nur o‘tkazamiz va O nuqtadan narida AO ga teng kesma ajratamiz. Shunda O – AA1 kesmaning o‘rtasi bo‘ladi. Agar shaklning har bir nuqtasiga simmetrik nuqta ham shu shaklda yotsa, shakl markaziy simmetriyaga ega. Markaziy simmetriyali shakllar: kesma, doira, kvadrat, to‘g‘ri to‘rtburchak, parallelogramm; N, S, Z, H, O, X harflari. Uchburchakda markaziy simmetriya yo‘q.
A (3; 2) → A′ (-3; -2)
markazga nisbatan: ikkala koordinata ishorasi o‘zgaradi
🎠 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Karuselning qarama-qarshi tomonidagi o‘rindiqlar markazdan bir xil uzoqlikda turadi, xuddi simmetrik nuqtalardek.
Kim ishlatadi
Karusel yasovchilar, soatsozlar
Bugun sinab ko‘ring
Soat siferblatiga qarang va markazdan qarama-qarshi turgan ikkita raqamni toping.
Namunalar
A(1; 2), markaz O(4; 5): 1 dan 4 ga 3 katak o‘ngda, 2 dan 5 ga 3 katak yuqorida, demak A1 – O dan yana 3 o‘ngda va 3 yuqorida: (7; 8).
Parallelogrammning diagonallari kesishgan nuqta uning simmetriya markazi.
Sinfda faoliyat
«Yarim aylanish»: qog‘oz shaklni markaziga qalam nuqtasini tiqib 180° (yarim aylana) buriladi. Agar shakl o‘zi bilan ustma-ust tushsa, uning markaziy simmetriyasi bor.
Mashq
1
AO = 5 cm, A1 nuqta O markazga nisbatan A ga simmetrik. AA1 necha santimetr?