O‘q simmetriya, aks simmetriya va markaziy simmetriya
Darslar 113–116 · 4 ta dars · I.V. Repyova. Matematika 4-sinf, 1–4-qismlar. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
110
To‘g‘ri chiziqqa nisbatan simmetriya
Darslik: 4-qism, 110-dars, 7–9-betlar
MaqsadTo‘g‘ri chiziqqa nisbatan simmetriya (aks simmetriya): nuqta va kesmaga simmetrik nuqta, kesma yasash.
Yangi so‘zlar
aks simmetriya · reflection symmetryperpendikular · perpendicularmasofa · distancesimmetrik nuqta · symmetric point
Tushuntirish
O‘qqa nisbatan A nuqtaga simmetrik B nuqtani yasash uchun: a) A nuqtadan o‘qqa perpendikular to‘g‘ri chiziq o‘tkazamiz; b) A nuqtadan o‘qqacha masofani o‘lchaymiz; d) o‘qning boshqa tomonida xuddi shu masofada B nuqtani qo‘yamiz. O‘qda yotgan nuqta o‘ziga simmetrik. Kesmaga simmetrik kesmani yasash uchun uning uchlariga simmetrik nuqtalarni yasab, ularni tutashtiramiz. Simmetrik kesmalar uzunligi teng.
A (3; 2) → A′ (-3; 2)
vertikal o‘qqa nisbatan: x ning ishorasi o‘zgaradi
🪞 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Bola oynadan 1 m narida turibdi. Aksi oynaning narigi tomonida ham 1 m masofada ko‘rinadi.
Kim ishlatadi
Fotograflar, dizaynerlar
Bugun sinab ko‘ring
Katakli qog‘ozda chiziq va undan 2 katak narida nuqta chizing. Narigi tomonda shunday nuqta belgilang.
Namunalar
Vertikal o‘q x = 4 da. A(1; 3) nuqta o‘qdan 3 katak chapda, shuning uchun simmetrik nuqta o‘qdan 3 katak o‘ngda: (7; 3).
Gorizontal o‘q y = 5 da. B(2; 8) nuqta o‘qdan 3 katak yuqorida, simmetrik nuqta 3 katak pastda: (2; 2).
Sinfda faoliyat
«Oyna o‘yini»: juftliklarda bir bola katakli daftarda nuqtalar va kesmalarni chizadi, ikkinchisi o‘qqa nisbatan simmetrik rasmni chizadi. So‘ng rasmlarni buklab tekshiradi.
Mashq
1
Vertikal simmetriya o‘qi x = 6 da. A(3; 4) nuqtaga simmetrik nuqtaning koordinatalarini yozing.
(9; 4)
2
Gorizontal o‘q y = 4 da. B(3; 7) nuqtaga simmetrik nuqtaning koordinatalarini yozing.
(3; 1)
3
C nuqta simmetriya o‘qidan 6 cm uzoqlikda. U bilan simmetrik nuqta orasidagi masofa necha santimetr?
12
4
AB kesma uzunligi 7 cm. O‘qqa nisbatan unga simmetrik A1B1 kesmaning uzunligi necha santimetr?
7
5
Simmetriya o‘qida yotgan nuqtaga simmetrik nuqta qaysi?