ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Matematika

Aralash kasrlarni qo‘shish, birdan va butundan ayirish, birlikdan o‘tib ayirish

Darslar 95–99 · 5 ta dars · I.V. Repyova. Matematika 4-sinf, 1–4-qismlar. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
96

Butundan aralash kasrni ayirish

Darslik: 3-qism, 96-dars, 78–80-betlar
MaqsadButun sondan aralash kasrni ayirish: butundan bir birlikni olib, kasr ko‘rinishida yozish.
Yangi so‘zlar
butun son · whole numberbirlik · unitaralash kasr · mixed numberayirma · difference
Tushuntirish

Kamayuvchi butun son bo‘lib, ayriluvchi aralash kasr bo‘lsa, kamayuvchidan 1 butunni olamiz va uni kerakli ulushlarga aylantiramiz. Masalan, 6 − 2 3/5: 6 = 5 5/5, shuning uchun 5 5/5 − 2 3/5 = 3 2/5. Boshqa usul: avval butun qismni ayiramiz (6 − 2 = 4), so‘ng kasrni ayiramiz (4 − 3/5 = 3 2/5).

ƒFormula
6 − 2 3/5 = 5 5/5 − 2 3/5 = 3 2/5
2 3/4 = 11/42 × 4 + 3 = 11 ( 11 : 4 = 2, qoldiq 3 )

2 3/4 = 11/4

Aralash son → noto‘g‘ri kasr: butun qism × maxraj + surat

⏳ Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bolada 3 soat bo‘sh vaqt bor, uy vazifasi 1 1/4 soat oldi. Qolgan vaqt 3 − 1 1/4 = 1 3/4 soat.

Kim ishlatadi

Rejalashtiruvchilar, o‘qituvchilar

Bugun sinab ko‘ring

2 − 1/2 ni ko‘nglingizda hisoblang.

Namunalar
5 − 2 3/8: 5 = 4 8/8, 4 8/8 − 2 3/8 = 2 5/8.
3 − 5/9: 3 = 2 9/9, 2 9/9 − 5/9 = 2 4/9.
Sinfda faoliyat

«Bir birlikni qarz ol»: bolalar butun qog‘oz doiralardan birini to‘rtdan bir yoki sakkizdan bir bo‘laklarga ajratib, butundan aralash kasrni ayirishni ko‘rsatadi.

Mashq
1
5 − 2 3/8 ni hisoblang.
2
9 − 4 1/6 ni hisoblang.
3
3 − 5/9 ni hisoblang.
4
Omborda 10 qop un bor edi. 3 2/5 qop sotildi. Necha qop un qoldi?
5
Tenglamani yeching: x + 2 3/7 = 6.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliLolalar sirriHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →