88
Kasrlarni qo‘shish va ayirish
Darslik: 3-qism, 88-dars, 54–56-betlar
MaqsadMaxrajlari bir xil kasrlarni qo‘shish va ayirish: suratlarni qo‘shamiz yoki ayiramiz, maxraj o‘zgarmaydi.
Yangi so‘zlar
qo‘shish · additionayirish · subtractionbir xil maxraj · same denominatoryig‘indi · sum
Tushuntirish
Maxrajlari bir xil kasrlarni qo‘shishda suratlari qo‘shiladi, maxraj o‘zgarishsiz yoziladi: 3/8 + 2/8 = 5/8. Ayirishda birinchi kasrning suratidan ikkinchisining surati ayiriladi, maxraj o‘zgarmaydi: 9/10 − 4/10 = 5/10. Chunki ulushlar bir xil o‘lchamda, biz ularning sonini qo‘shamiz yoki ayiramiz. Yig‘indi noto‘g‘ri kasr chiqsa, uni aralash kasr bilan yozish mumkin.
Namunalar
2/9 + 5/9 = (2 + 5)/9 = 7/9. 11/12 − 7/12 = (11 − 7)/12 = 4/12.
5/8 + 6/8 = 11/8 = 1 3/8 (11 : 8 = 1, qoldiq 3).
Sinfda faoliyat
«Sonli nurda sakrash»: nurda 0 dan 1 gacha 12 ta teng qadam belgilanadi. Bola 3/12 ga sakraydi, yana 4/12 ga sakraydi va qaysi nuqtaga yetganini yozadi. Keyin orqaga sakrab ayiradi.
Mashq
1
2/9 + 5/9 ni hisoblang.
7/9
2
11/12 − 7/12 ni hisoblang.
4/12
3
5/8 + 6/8 ni hisoblang va natijani aralash kasr bilan ham yozing.
11/8 = 1 3/8
4
Oyim pishirgan somsalarning 3/10 qismini mehmonlar, 4/10 qismini oila a’zolari yedi. Somsalarning qanday qismi qoldi?
3/10
5
Tenglamani yeching: x + 3/7 = 6/7.
3/7