86
Masalalar yechish
Darslik: 3-qism, 86-dars, 46–48-betlar
MaqsadKasrli masalalarni sxema bo‘yicha yechish: sonning qismi, qolgan qism, qismlarni birga hisoblash.
Yangi so‘zlar
sxema · diagramqolgan qism · remainderjami · totalyo‘l qismi · part of the way
Tushuntirish
Masalada butun va uning qismlari bo‘lsa, kesma chizib sxema tuzamiz: kesmani maxrajdagi songa teng qismlarga bo‘lamiz. Bitta ulushni topamiz (butunni maxrajga bo‘lamiz), keyin kerakli sondagi ulushni olamiz. Bir necha qism bo‘lsa, ularning suratlarini qo‘shib butun qismni topish ham mumkin, yoki har bir qismni alohida hisoblab, natijalarni qo‘shamiz. Qolgan qismni butundan ayirib topamiz.
Namunalar
Bog‘ 600 m²; 2/5 qismiga olma, 1/5 qismiga nok ekildi: 600 : 5 = 120 m² bitta ulush; 120 × 3 = 360 m² meva daraxtlari ekilgan.
Yo‘lning 36 km, velosipedchi 5/12 qismini bosdi: 36 : 12 = 3, 3 × 5 = 15 km; qoldi 36 − 15 = 21 km.
Sinfda faoliyat
«Sxemani chiz»: har bir juftlik masala shartiga qarab kesma chizadi, qismlarni belgilaydi, so‘ng boshqa juftlik shu sxema bo‘yicha masalani yechadi.
Mashq
1
Bog‘ yuzi 600 m². Uning 2/5 qismiga olma, 1/5 qismiga nok ekildi. Necha m² da meva daraxtlari bor?
360
2
Kutubxonada 480 ta kitob bor: 1/4 qismi she’rlar, 3/8 qismi hikoyalar, qolgani ilmiy kitoblar. Ilmiy kitoblar nechta?
180
3
Yo‘l 36 km. Velosipedchi uning 5/12 qismini bosib o‘tdi. Necha kilometr yo‘l qoldi?
21
4
90 m ipning 1/5 qismi ko‘ylakka, 1/3 qismi pardaga ketdi. Necha metr ip qoldi?
42
5
Toshkent–Samarqand yo‘li taxminan 300 km. Avtobus yo‘lning 3/5 qismini 60 km/h tezlikda bosdi. U necha soat yurdi?
3