120
Harakatga doir masalalar yechish
Darslik: 4-qism, 120-dars, 31–33-betlar
MaqsadHarakatga doir masalalarni mustaqil yechish: tezliklarni taqqoslash, jo‘nash va yetib kelish vaqti.
Yangi so‘zlar
taqqoslash · comparisonjo‘nab ketish · to departo‘zgarmas tezlik · constant speedyetib kelish · to arrive
Tushuntirish
Tezliklarni taqqoslash uchun har birini topamiz: v = s : t. Bir xil birlikda yozilgan tezliklarni solishtirish mumkin. Yetib kelish vaqtini topish uchun yo‘lga ketgan vaqtni jo‘nash vaqtiga qo‘shamiz. Javobni tekshirish uchun teskari amaldan foydalaning.
ƒFormula
yetib kelish = jo‘nash + yo‘lda o‘tgan vaqt
s = v · t = 8 · 5 = 40 m
Har sekundda jism 8 m o‘tadi (nuqtalar)
🏃 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Ikki bola hovlini kesib yuguradi. Kamroq sekund ketkazgan bolaning tezligi kattaroq.
Kim ishlatadi
Poygachilar, hakamlar
Bugun sinab ko‘ring
Do‘stingiz bilan xona bo‘ylab yurib poyga qiling va kim tezroq ekanini ayting.
Namunalar
Aziza 900 m ni 15 minutda, Madina 1 km 200 m ni 20 minutda yurdi. Aziza: 900 : 15 = 60 m/minut, Madina: 1 200 : 20 = 60 m/minut. Tezliklari teng.
Avtobus soat 14:00 da jo‘nab, 45 km/soat tezlik bilan 3 soat yurdi. U soat 17:00 da yetib keladi va 45 × 3 = 135 km yo‘l bosadi.
Sinfda faoliyat
«Poyezd jadvali»: bolalar sinf uchun qisqa «jadval» tuzadi: shaharlar orasidagi masofa va tezlikka qarab jo‘nash va yetib kelish vaqtini hisoblab yozadi.
Mashq
1
Akmal 3 soatda 36 km, Sardor 4 soatda 56 km yurdi. Sardorning tezligi Akmalnikidan necha km/soat katta?
2
2
Sayyoh ertalab soat 8 da chiqdi. U 6 km/soat tezlik bilan 24 km yo‘l yurdi. Soat nechada yetib keldi? (javobni soat bilan yozing, masalan 12 – soat 12:00)
12
3
Mashina 3 soat 60 km/soat, keyin 2 soat 45 km/soat tezlik bilan yurdi. Jami necha km yo‘l bosdi?
270
4
Ari 6 m/s tezlik bilan uchmoqda. U 1 minutda necha metr uchadi?
360