Qiymat = narx × miqdor, ya’ni C = a × n. Narxni topish uchun qiymatni miqdorga bo‘lamiz: a = C : n. Miqdorni topish uchun qiymatni narxga bo‘lamiz: n = C : a. Narx «so‘m/dona», «so‘m/kg», «so‘m/m» kabi o‘lchanadi. Jadvalga yozish masalani tushunishni osonlashtiradi.
ƒFormula
C = a × n
qiymat = narx × miqdor
qiymat C = 48 so‘m
Ko‘paytirish: jami = bir qism × qismlar soni; bo‘lish — teskari amal
🚍 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Sayohatda har bir bolaning avtobus chiptasi bir xil narxda. O‘qituvchi narxni bolalar soniga ko‘paytirib, qancha pul yig‘ishni bilib oladi.
Kim ishlatadi
O‘qituvchilar, sotuvchilar
Bugun sinab ko‘ring
1 ta konfet 3 tanga turadi deb tasavvur qiling. 4 ta konfet necha tanga bo‘ladi?
Namunalar
narx
miqdor
qiymat
700
8
5 600
Bir daftar 700 so‘m, 8 ta daftar: C = 700 × 8 = 5 600 so‘m. Uzum 18 600 so‘m/kg, 6 kg: 111 600 so‘m.
Lenta 4 m uchun 36 000 so‘m: a = 36 000 : 4 = 9 000 so‘m/m. Daftar 2 500 so‘mdan, jami 75 000 so‘m: n = 75 000 : 2 500 = 30 ta.
Sinfda faoliyat
«Bozorcha»: sinfda 5 xil «mahsulot» narx yorlig‘i bilan qo‘yiladi. Har bir bola ro‘yxat tuzadi, miqdorni tanlaydi va jami qiymatni hisoblab, jadvalga yozadi.
Mashq
1
Bir qalam 900 so‘m. 7 ta qalam necha so‘m turadi?
6300
2
Olma narxi 14 500 so‘m/kg. 4 kg olma necha so‘m turadi?
58000
3
Daftar 3 000 so‘mdan. Jami 84 000 so‘m to‘langan bo‘lsa, nechta daftar olingan?
28
4
5 m lenta 42 000 so‘m turadi. Lentaning 1 metri necha so‘m?
8400
5
9 000 so‘mlik 6 ta shokolad va 14 000 so‘mlik 4 ta sharbat olindi. 150 000 so‘mdan qancha pul qoladi?
40000
6
Bitta ruchka a so‘m turadi. n = 70, a = 2 600 bo‘lsa, C = a × n ni toping.