79
Hajm birliklari
Darslik: 3-qism, 79-dars, 34–36-betlar
MaqsadHajm – jismning ichiga sig‘adigan birlik kublar soni; mm³, sm³, dm³; 1 dm³ = 1 000 sm³; kublarni qatlam-qatlam sanash.
Yangi so‘zlar
hajm · volumekub · cubekub santimetr (sm³) · cubic centimetrekub detsimetr (dm³) · cubic decimetre
Tushuntirish
Jismning hajmi – uning ichiga nechta birlik kub sig‘ishini bildiruvchi son. Birlik kub sifatida qirrasi 1 mm, 1 sm yoki 1 dm bo‘lgan kublar olinadi; ularning hajmi 1 mm³, 1 sm³, 1 dm³. To‘g‘ri burchakli parallelepipedga kublarni qatlam-qatlam joylaymiz: hajm = bir qatlamdagi kublar soni × qatlamlar soni. Qirrasi 1 dm kubning tagiga 10 × 10 = 100 ta sm³ kub sig‘adi, balandligi 10 qatlam, demak 1 dm³ = 1 000 sm³. Xuddi shunday 1 sm³ = 1 000 mm³.
Namunalar
Quti tagida 3 qator, har qatorda 4 ta kub: 12 ta; 2 qatlam – 24 ta kub. Kub 1 sm³ bo‘lsa, hajm 24 sm³.
5 dm³ = 5 000 sm³; 7 sm³ = 7 000 mm³.
Sinfda faoliyat
«Kublardan qurilma»: bolalar bir xil kubiklardan to‘g‘ri burchakli quti yig‘adi, qatlamlar va har qatlamdagi kublarni sanab, hajmini topadi.
Mashq
1
1 dm³ = ? sm³
1000
2
9 dm³ = ? sm³
9000
3
3 sm³ = ? mm³
3000
4
Quti tagiga 5 qator, har qatorga 6 ta 1 sm³ li kub qo‘yildi, 3 qatlam. Qutining hajmi necha sm³?
90
5
Omborda taxtalar bloklarga taxlangan: har bir blokda 5 qavat, har qavatda 8 ta taxta. 6 ta blokda nechta taxta bor?
240