83
Yuzlarni paletka yordamida hisoblash
Darslik: 3-qism, 83-dars, 48–50-betlar
MaqsadPaletka yordamida yuzni topishni mustahkamlash; to‘g‘ri to‘rtburchak yuzi, noma’lum tomoni va perimetri.
Yangi so‘zlar
to‘g‘ri to‘rtburchak · rectanglebo‘yi · lengtheni · widthbo‘lak · part
Tushuntirish
Paletka yoki daftar kataklarini yuz birligi qilib olamiz: 1 katak = 1 sm². To‘g‘ri to‘rtburchak yuzi = bo‘yi × eni. Yuz va bitta tomon ma’lum bo‘lsa, ikkinchi tomon = yuz : ma’lum tomon. To‘g‘ri to‘rtburchakni kesma bilan ikki bo‘lakka bo‘lsak, bo‘laklar yuzlarining yig‘indisi butun yuzga teng. Perimetr = (bo‘yi + eni) × 2.
Namunalar
Yuzi 840 sm², bo‘yi 42 sm bo‘lsa, eni 840 : 42 = 20 sm; perimetr (42 + 20) × 2 = 124 sm.
8 sm × 5 sm to‘g‘ri to‘rtburchak (40 sm²) kesma bilan 12 sm² va 28 sm² li ikki bo‘lakka bo‘lindi: 12 + 28 = 40.
Sinfda faoliyat
«Yuzni toping»: guruhlar daftarga to‘g‘ri to‘rtburchak chizib, yuzini ikki yo‘l bilan (kataklarni sanab va ko‘paytirib) topadi va javoblarni solishtiradi.
Mashq
1
To‘g‘ri to‘rtburchakning yuzi 360 sm², eni 12 sm. Uning bo‘yi necha santimetr?
30
2
To‘g‘ri to‘rtburchakning yuzi 540 sm², bo‘yi 27 sm. Uning perimetri necha santimetr?
94
3
Bo‘yi 15 sm, eni 8 sm bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchak kesma bilan ikki bo‘lakka bo‘lindi. Birinchi bo‘lakning yuzi 45 sm². Ikkinchisining yuzi necha sm²?
75
4
Shaklda 18 ta to‘la va 8 ta chala katak bor, bir katak 1 sm². Yuz taxminan necha sm²?
22
5
Ayvon poli uchun 280 ta sariq plitka, undan 90 ta kam yashil plitka va yashil plitkadan 50 ta ko‘p qizil plitka kerak. Jami nechta plitka kerak?
710