93
Doiraning ulushlari
Darslik: 3-qism, 93-dars, 75–77-betlar
MaqsadButunni teng bo‘laklarga bo‘lish va ulushlarning nomlari: yarim, uchdan bir, chorak, oltidan bir, sakkizdan bir.
Yangi so‘zlar
ulush · fraction, part of a wholeyarim · halfchorak · quartersektor · sector
Tushuntirish
Butun narsa (masalan, doira) teng bo‘laklarga bo‘linsa, har bir bo‘lak butunning ulushi bo‘ladi. Ikkita teng bo‘lakning biri – yarim, 1/2. Uchta teng bo‘lakning biri – uchdan bir, 1/3. To‘rtta teng bo‘lakning biri – chorak, 1/4. Bo‘laklar teng bo‘lmasa, ularni ulush deb atab bo‘lmaydi. Pastdagi son nechta teng bo‘lakka bo‘linganini, yuqoridagi 1 esa bitta bo‘lak olinganini bildiradi.
Namunalar
Pitsa 8 ta teng sektorga kesildi. Bitta sektor – pitsaning sakkizdan bir qismi, 1/8. Uchta sektor olinsa, 5 ta sektor qoladi.
Massasi 3 kg 600 g bo‘lgan tort 12 ta teng bo‘lakka bo‘lindi: 3 600 : 12 = 300 g. 5 bo‘lak yeyilsa, 7 bo‘lak qoladi: 7 × 300 = 2 100 g.
Sinfda faoliyat
«Buklab ulush yasaymiz»: bolalar qog‘oz doirani buklab yarimga, yana buklab chorakka, yana buklab sakkizdan birga bo‘ladi va har bir ulushni nomi bilan bo‘yaydi. Doirani oltidan biriga bo‘lish uchun sirkulni radiusga ochib, aylana bo‘ylab 6 ta nuqta qo‘yib, ularni markaz bilan tutashtirish mumkin.
Mashq
1
Pitsa 8 ta teng bo‘lakka kesildi. Bitta bo‘lak butunning qanday ulushi?
1/8
2
Doira 8 ta teng sektorga bo‘lingan, 3 tasi bo‘yalgan. Nechta sektor bo‘yalmagan?
5
3
Sirkulni radiusga ochib, aylana bo‘ylab nuqtalar belgilab chiqildi va ular markaz bilan tutashtirildi. Doira nechta teng sektorga bo‘linadi?
6
4
Massasi 2 kg 400 g bo‘lgan non 8 ta teng bo‘lakka kesildi. Bitta bo‘lak necha gramm?
300
5
Doiraning yarmi nechta chorakdan iborat?
2