74
Uzunlik birliklari va ularning bog‘liqligi
Darslik: 3-qism, 74-dars, 19–21-betlar
MaqsadUzunlik birliklari orasidagi bog‘lanish qoidasi: katta birlikdan kichigiga o‘tishda ko‘paytiramiz, kichigidan kattasiga o‘tishda bo‘lamiz.
Yangi so‘zlar
ko‘paytirish · multiplyingbo‘lish · dividingqoida · rulearalash o‘lchov · mixed measure (e.g. 3 m 5 dm)
Tushuntirish
Uzunlik birliklari zanjiri: 1 km = 1 000 m, 1 m = 10 dm, 1 dm = 10 sm, 1 sm = 10 mm. Katta birlikdan kichigiga o‘tsak, sonni birliklar orasidagi nisbatga ko‘paytiramiz: 4 m = 40 dm. Kichikdan kattasiga o‘tsak, shu songa bo‘lamiz: 600 sm = 6 m. Aralash sonlarni hisoblashda ularni eng kichik birlikka o‘tkazamiz.
km× 1 000→m× 10→dm× 10→sm× 10→mm
5 m = 50 dm
1 m = 10 dm: katta birlikdan kichikka — ko‘paytiramiz
🎀 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Sotuvchi lentani santimetrda o‘lchaydi, xaridor esa metrda so‘raydi. Kichik birlikdan kattasiga o‘tishda bo‘lamiz.
Kim ishlatadi
Tikuvchilar, sotuvchilar
Bugun sinab ko‘ring
Qalamingizni sm da o‘lchab, necha mm ekanini ayting.
Namunalar
4 m = 40 dm = 400 sm = 4 000 mm; 6 300 sm = 63 m.
3 m 2 dm − 85 sm = 320 sm − 85 sm = 235 sm = 2 m 35 sm.
Sinfda faoliyat
«Zanjir»: doskada birliklar zanjiri chiziladi. Har bir bola kartochkadagi sonni berilgan birlikka o‘tkazadi va strelka ustiga «×10» yoki «:10» deb yozadi.
Mashq
1
7 m = ? mm
7000
2
50 000 dm = ? km
5
3
(2 km 100 m + 1 km 900 m) : 4 = ? m
1000
4
Akaning qarmog‘i 4 m 20 sm, Sardorniki 2 m 85 sm. Akaning qarmog‘i necha santimetr uzun?
135
5
Uzunligi 12 m bo‘lgan arqondan 7 dm li 9 ta bo‘lak kesib olindi. Arqonning necha detsimetri qoldi?
57