119
Harakatga doir masalalar yechish
Darslik: 4-qism, 119-dars, 28–30-betlar
MaqsadHarakatga doir masalalarni sxema va jadval yordamida yechish; ikki bosqichli harakat.
Yangi so‘zlar
sxema · diagramjadval · tablebosqich · stageyetib borish · to arrive
Tushuntirish
Masala shartini jadvalga yozish qulay: ustunlar v, t va s. Harakat ikki bosqichda bo‘lsa, har bir bosqich uchun yo‘lni alohida topamiz, so‘ng qo‘shamiz. Ikki harakatni taqqoslaganda bir xil kattalikni (masalan, yo‘lni) teng olib, vaqt yoki tezlikni solishtiramiz.
vaqt t = 5 soat
Ko‘paytirish: jami = bir qism × qismlar soni; bo‘lish — teskari amal
🚉 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Avtobus 2 soat tez yo‘lda va 1 soat qishloq yo‘lida yuradi. Har bir qismning masofasini topib, keyin qismlarni qo‘shamiz.
Kim ishlatadi
Mashinistlar, rejalashtiruvchilar
Bugun sinab ko‘ring
Ikki qismli sayohatni tasavvur qiling. Qaysi qismi uzunroq va nima uchun, ayting.
Namunalar
| bosqich | v, km/soat | t, soat | s, km |
|---|---|---|---|
| 1 | 50 | 3 | 150 |
| 2 | 70 | 2 | 140 |
Toshkent–Samarqand taxminan 300 km. Avtobus 60 km/soat tezlikda 300 : 60 = 5 soat, 75 km/soat tezlikda 300 : 75 = 4 soat yo‘lda bo‘ladi, ya’ni 1 soat tez.
Sinfda faoliyat
«Jadvalni to‘ldir»: o‘qituvchi harakat haqida qisqa hikoya aytadi; bolalar daftarda v, t, s jadvalini chizib, ma’lum sonlarni yozadi va noma’lumni topadi.
Mashq
1
Ikki bekat orasi 168 km. Poyezd 56 km/soat tezlik bilan yursa, bir bekatdan ikkinchisigacha necha soatda yetib boradi?
3
2
Sayyoh otda 7 km/soat tezlik bilan 2 soat, keyin piyoda 3 km/soat tezlik bilan 4 soat yurdi. Jami necha km yo‘l bosdi?
26
3
Ikki velosipedchi 120 km yo‘lga chiqdi. Birinchisining tezligi 15 km/soat, ikkinchisiniki 20 km/soat. Ikkinchi velosipedchi birinchisidan necha soat oldin yetib keladi?
2
4
Uydan bog‘gacha 2 km 400 m. Bobom 80 m/minut tezlik bilan yuradi. U bog‘ga necha minutda yetib boradi?
30