59
Bo‘luvchilar va karralilar
Darslik: 2-qism, 59-dars, 63–65-betlar
MaqsadBo‘luvchi va karrali tushunchalari: sonning barcha bo‘luvchilari va karralilarini topish.
Yangi so‘zlar
bo‘luvchi · divisorkarrali son · multipleqoldiqsiz bo‘linish · exact divisionko‘paytuvchi · factor
Tushuntirish
18 ni 6 ga bo‘lganda qoldiq qolmaydi: 18 : 6 = 3. Shuning uchun 6 soni 18 ning bo‘luvchisi, 18 esa 6 ga karrali son deyiladi. Sonning bo‘luvchilarini tez topish uchun uni ko‘paytuvchilar juftiga ajratamiz: 12 = 1 × 12 = 2 × 6 = 3 × 4, bo‘luvchilar: 1, 2, 3, 4, 6, 12. Karralilarni topish uchun sonni 1, 2, 3, ... ga ko‘paytiramiz.
Namunalar
18 ning bo‘luvchilari: 1, 2, 3, 6, 9, 18 (1 × 18, 2 × 9, 3 × 6).
7 ga karrali dastlabki sonlar: 7, 14, 21, 28, 35, 42.
Sinfda faoliyat
«Karrali-bo‘luvchi»: o‘qituvchi ikki son aytadi (masalan, 42 va 6). Bolalar «42 – 6 ga karrali» yoki «6 – 42 ning bo‘luvchisi» deb ayta oladimi, tekshiradi; mumkin bo‘lmasa, qoldiqni aytadi.
Mashq
1
24 ning barcha bo‘luvchilarini yozing.
1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24
2
28, 35, 42, 50, 63 sonlaridan qaysilari 7 ga karrali?
28, 35, 42 va 63 (50 : 7 = 7, qoldiq 1)
3
6 ga karrali dastlabki beshta sonni yozing.
6, 12, 18, 24, 30
4
20 sonining nechta bo‘luvchisi bor?
6
5
49 soni 6 ga karralimi? Nima uchun?
Yo‘q: 49 : 6 = 8 (qoldiq 1), qoldiqsiz bo‘linmaydi