117
Harakat va tezlik
Darslik: 4-qism, 117-dars, 22–24-betlar
MaqsadTezlik tushunchasi: vaqt birligida bosib o‘tilgan yo‘l; tezlik birliklari; tezlikni topish.
Yangi so‘zlar
tezlik · speedbosib o‘tilgan yo‘l · distance travelledmasofa · distancekm/soat · kilometres per hour
Tushuntirish
Tezlik – bir birlik vaqtda (1 soat, 1 minut, 1 sekund) bosib o‘tilgan yo‘l. Avtomobil 1 soatda 60 km yursa, uning tezligi 60 km/soat. Bola 1 minutda 70 m yursa, tezligi 70 m/minut. Tezlikni topish uchun yo‘lni vaqtga bo‘lamiz: v = s : t. Hisoblashda tezlikni o‘zgarmas deb olamiz.
Namunalar
Avtobus 4 soatda 200 km yurdi. v = 200 : 4 = 50 km/soat.
Suzuvchi 100 m ni 50 sekundda suzib o‘tdi. v = 100 : 50 = 2 m/s.
Sinfda faoliyat
«Tezlikni o‘lchaymiz»: sinfxonada yoki hovlida 10 m masofa belgilanadi. Bolalar navbat bilan bu masofani yurib o‘tadi, sekundomer bilan vaqtni o‘lchaydi va tezligini m/s da topadi.
Mashq
1
Poyezd 5 soatda 400 km yurdi. Uning tezligi necha km/soat?
80
2
Yuguruvchi 1 200 m ni 6 minutda yugurib o‘tdi. Uning tezligi necha m/minut?
200
3
Kaptar 180 km ni 3 soatda uchib o‘tdi. Uning tezligi necha km/soat?
60
4
Traktor dalada 48 km yo‘lni 4 soatda bosib o‘tdi. Uning tezligi necha km/soat?
12