52
Bo‘lishning geometrik ma’nosi
Darslik: 2-qism, 52-dars, 40–42-betlar
MaqsadQoldiqli bo‘lishning geometrik ma’nosini sonli nur va kesma yordamida tushunish.
Yangi so‘zlar
kesma · segmentsonli nur · number rayqadam · stepsig‘ish · fitting in
Tushuntirish
a : b = c (qoldiq r) degani: uzunligi a bo‘lgan kesmaga uzunligi b bo‘lgan kesma c marta butun sig‘adi, kesmaning r uzunlikdagi qismi esa ortib qoladi. Masalan, 23 : 5 da sonli nurda 0 dan 5 tadan qadam tashlaymiz: 5, 10, 15, 20 – 4 qadam, 23 ga yetishga yana 3 qoladi. Demak, 23 : 5 = 4 (qoldiq 3), ya’ni 23 = 5 × 4 + 3.
Namunalar
17 m uzun yo‘lakni 5 m li bo‘laklarga bo‘lsak, 3 ta bo‘lak chiqadi va 2 m ortadi (17 = 5 × 3 + 2).
Sonli nurda 4 dan qadam tashlasak, 0, 4, 8, 12, 16, 20 ga yetamiz; 23 : 4 = 5 (qoldiq 3).
Sinfda faoliyat
«Qadam tashlaymiz»: sinf polida 0 dan 30 gacha sonli nur chiziladi. Bolalar 7 tadan qadam tashlab, nechta qadam kerakligini va qancha qolishini topadi.
Mashq
1
Uzunligi 38 sm bo‘lgan tasma 6 sm li bo‘laklarga kesildi. Nechta butun bo‘lak chiqadi va necha sm tasma ortadi?
6 ta bo‘lak, 2 sm ortadi (38 = 6 × 6 + 2)
2
Sonli nurda 0 dan 7 tadan qadam tashlab, 30 ga yetishga harakat qilamiz. Nechta to‘liq qadam kerak bo‘ladi va yana qancha qoladi?
4 ta qadam (28 ga yetamiz), 2 qoladi
3
250 m uzunlikdagi yo‘lak bo‘ylab har 30 m da bittadan gul o‘tqazildi. Nechta gul o‘tqazilgan va oxirgi gulidan yo‘lak oxirigacha necha metr qoladi? (Boshlanishda gul yo‘q.)
8 ta gul (240 m gacha), 10 m qoladi
4
Biror son 7 ga bo‘lganda to‘liqsiz bo‘linma 12, qoldiq 5 chiqdi. Bu qaysi son?
89