Biosfera evolutsiyasi. Noogenez
Noosfera («noos» – ong) – biosferaning inson ongi va faoliyati asosiy rol o‘ynaydigan bosqichi. Bu so‘zni Eduard Lerua (Le Roy) taklif qilgan, g‘oyani Vernadskiy va Teyar de Sharden rivojlantirgan. Inson boshqa organizmlardan ong, tafakkur va nutqi bilan farq qiladi, shuning uchun u madaniy o‘simlik navlari va uy hayvonlari zotlarini yaratdi, ya’ni tabiatda mustaqil mavjud bo‘lmagan shakllarni hosil qildi. Dastlab odam oziq topuvchi oddiy tur edi; olovdan foydalanish, dehqonchilik va chorvachilik, so‘ng sanoat inqilobi va qazilma yoqilg‘i davri uning ta’sirini keskin kuchaytirdi; shu tufayli biosfera antropobiosferaga aylanmoqda. Ekotizimlarning buzilishi, turlarning yo‘qolishi, ifloslanish va iqlim o‘zgarishi global inqirozga olib keldi. Noogenika inson va tabiat munosabatidagi muvozanatni saqlashga, salbiy oqibatlarning oldini olishga qaratilgan fan; u tabiatni muhofaza qiladi, shu bilan birga yangi navlar, zotlar va shtammlar yaratishga yordam beradi. Kitobda noogenez taxminan 50 ming yil avvaldan hisoblanadi; hozirgi fan odamning (Homo sapiens) taxminan 300 ming yillik tarixini ko‘rsatadi, inson ta’siri esa so‘nggi 200 yilda ayniqsa tezlashdi. Ba’zi olimlar bu davrni «antropotsen» deb ataydi, ammo bu rasmiy geologik davr emas.
Guruhlarda «Noosfera sari: shahrimiz 2050-yilda» loyihasini muhokama qiling: energiya, suv, transport va chiqindilar bo‘yicha bittadan aniq taklif yozing va har birining biosferaga ta’sirini baholang. Xavfsizlik: faqat qog‘oz va munozara ishi.