Sun’iy ekosistemalar
Sun’iy ekotizimlar – inson o‘z maqsadlari uchun yaratgan va doimiy boshqaradigan ekotizimlar: dalalar, bog‘lar, shaharlar, akvarium, kosmik kema. Ular o‘zini boshqara olmaydi va inson aralashuvisiz uzoq mavjud bo‘lmaydi. Agroekotizimda asosiy qismni bir yoki bir nechta madaniy o‘simlik va hayvon turi tashkil qiladi, tur xilma-xilligi kam, tanlanish – asosan sun’iy; quyosh energiyasiga qo‘shimcha energiya (yoqilg‘i, o‘g‘it, sug‘orish) sarflanadi; mahsulotning bir qismi chiqarib olinadi, shu sababli moddalar aylanishi to‘liq emas va tuproq unumdorligi pasayadi. Katta maydondagi monokultura zararkunanda va kasalliklarning ommaviy ko‘payishiga, tuproq sho‘rlanishi va strukturasi buzilishiga olib keladi; chorasi – almashlab ekish, dukkaklilar, organik o‘g‘it, tomchilatib sug‘orish, kimyoviy vositalar o‘rniga biologik kurash (entomofag, trixogramma) va changlatuvchi arilarni saqlash. Urbanoekotizimda (shaharlar, qishloqlar) tabiiy va inson yaratgan komponentlar bor; havo, shovqin va chiqindi muammolari yuzaga keladi, yashil o‘simliklar chang ushlaydi va havoni yaxshilaydi. Kosmik kema – yopiq mini-ekotizim: suv va havo fizik-kimyoviy usulda qayta tiklanadi.
Sinfda «Tabiiy – sun’iy» jadvali: to‘qay va bug‘doy dalasi uchun tur xilma-xilligi, energiya manbalari, o‘z-o‘zini boshqarish, moddalar aylanishi va barqarorlikni solishtiring. Dalada pestitsid ishlatilgan joylarga bormang; kimyoviy moddalar bilan ishlamang.