O‘simlik va hayvonot olamini muhofaza qilish
Tabiatni muhofaza qilish – hayotni saqlash, resurslardan oqilona foydalanish va ularni tiklash uchun xalqaro, davlat va mintaqaviy tadbirlar majmuyi; uning asosiy maqsadi tur xilma-xilligi va genofondni asrashdir. Xalqaro darajada Tabiatni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi (IUCN, 1948), Butunjahon yovvoyi tabiat jamg‘armasi (WWF, 1961) va BMTning atrof-muhit dasturi (UNEP) ishlaydi; 1992-yilda Rio-de-Janeyroda Biologik xilma-xillik to‘g‘risidagi konvensiya qabul qilingan, 2022-yilda esa Kunming–Monreal global bioxilma-xillik doirasi 2030-yilgacha quruqlik va dengizning kamida 30 % ini muhofaza qilishni belgiladi (kitobdagi Nagoya rejasi 2011–2020 yillarga mo‘ljallangan edi). Qizil kitob – noyob va yo‘qolib borayotgan turlar ro‘yxati; unda turlar xavf darajasiga qarab guruhlanadi (xalqaro IUCN Qizil ro‘yxatida bu «xavf ostida», «zaif» kabi toifalar), tiklangan turlar ro‘yxatdan chiqariladi. Qo‘riqxonada butun tabiiy majmua xo‘jalikdan butunlay chiqarilgan va faqat ilmiy ish olib boriladi; buyurtma qo‘riqxonada xo‘jalik cheklangan holda ruxsat etiladi; milliy bog‘ning bir qismi tashrif uchun ochiq; tabiat yodgorligi – alohida daraxt, ko‘l yoki sharshara. Botanika va zoologiya bog‘lari ham noyob turlarni saqlaydi. O‘zbekistonda Hisor, Zomin, Qizilqum, Surxon, Kitob qo‘riqxonalari va Chotqol biosfera qo‘riqxonasi, shuningdek Zomin va Zarafshon milliy tabiat bog‘lari bor (Zarafshon qo‘riqxonasi 2018-yilda milliy tabiat bog‘iga aylantirilgan).
Qo‘riqxona, buyurtma qo‘riqxona, milliy bog‘ va tabiat yodgorligini 4 ustunli jadvalda solishtiring: muhofaza darajasi, xo‘jalik faoliyati, tashrif, misol. Xavfsizlik: tabiat sayohatida o‘simlik va hayvonlarni olmang, qoldiq tashlamang va yo‘ldan chiqmang.