Qon aylanish organlari evolutsiyasi

Qon aylanish sistemasi moddalarni va gazlarni tashiydi, issiqlikni taqsimlaydi va himoya qiladi. G‘ovaktanlilar, bo‘shliqichlilar va yassi chuvalchanglarda u yo‘q, moddalar diffuziya bilan o‘tadi. Halqali chuvalchanglarda yopiq tizim paydo bo‘ldi; molluskalar va bo‘g‘imoyoqlilarda yurak bor, ammo qon tomirlardan to‘qima oralig‘iga quyiladi (ochiq tizim), hasharotlarda esa gemolimfa asosan oziq tashiydi, kislorodni traxeyalar yetkazadi. Xordalilarda tizim yopiq: baliqda yurak 2 kamerali (bitta bo‘lmacha, bitta qorincha) va qon bitta doirada; amfibiyada 3 kamerali (2 bo‘lmacha, 1 qorincha), 2 doira, ammo qon qisman aralashadi; sudralib yuruvchilarda qorincha chala to‘siqli (timsohda to‘liq, ammo qon tanada qisman aralashadi); qush va sutemizuvchilarda yurak 4 kamerali, katta va kichik doira to‘liq ajralgan, arterial va venoz qon aralashmaydi. Shu tufayli to‘qimalar ko‘proq kislorod oladi va doimiy tana harorati mumkin bo‘ladi (qushlar tana harorati taxminan 40–42 °C). Evolutsiyaning uch bosqichi: yurakning paydo bo‘lishi va kameralarning ko‘payishi, ikki doira, yurakning chap (arterial) va o‘ng (venoz) qismlarga ajralishi.