Hayvonlarning hazm qilish organlari evolutsiyasi
Bir hujayralilarda (amyoba, infuzoriya) oziq hazm vakuolasida hujayra ichida hazm bo‘ladi. Bo‘shliqichlilarda hazm qilish bo‘shlig‘i bor, oziq yarim hujayradan tashqarida, yarim hujayra ichida hazm bo‘ladi; ichak bir teshikli. Yassi chuvalchanglarda shoxlangan berk ichak, to‘garak chuvalchanglardan boshlab esa og‘iz va anal teshikli, bir tomonlama ishlaydigan ichak paydo bo‘ldi. Halqalilarda qizilo‘ngach, jig‘ildon, oshqozon va ichak ajraldi; molluskalarda til-radula va jigar, bo‘g‘imoyoqlilarda jag‘ va so‘lak bezlari rivojlandi (o‘rgimchak o‘ljani tashqarida hazm shirasi bilan yumshatadi). Xordalilarda hazm yo‘li qismlarga ajraladi: og‘iz, halqum, qizilo‘ngach, oshqozon, ingichka va yo‘g‘on ichak; jigar va o‘t qopi baliqlardan boshlab bor. Amfibiya va sudralib yuruvchilarda ichak uzayib, kloakaga ochiladi; qushlarda tish yo‘q, ovqatni jig‘ildon va muskulli oshqozon maydalaydi, ichak qisqa – bu uchishga moslanish. Sutemizuvchilarda tishlar ixtisoslashgan (kurak, qoziq, kichik va katta oziq tishlar), 3 juft so‘lak bezi bor, oshqozon oziqqa qarab o‘zgargan: o‘txo‘r kavsh qaytaruvchilarda murakkab ko‘p kamerali oshqozonda bakteriya va sodda hayvonlar tsellyulozani parchalaydi.
Mahallada mushuk go‘shtni uchli tishlari bilan tilib yeydi, qo‘y esa o‘tni keng tishlari bilan ezib chaynaydi. Tish shakli ovqat turiga mos keladi, shuning uchun hayvonning tishiga qarab nima yeyishini taxmin qilish mumkin.
Chorvadorlar hayvonga mos yem tanlaydi, veterinarlar tishlar holatini tekshiradi, paleontologlar qazilma tishlardan qadimgi hayvonlarning nima yeganini aniqlaydi.
Hovlidagi tovuq yoki kaptarni uzoqdan kuzatib, nimani va qanday maydalab yeyayotganini yozing. Unga tegmang, ovqat bermang.
Tish turlari: oynada ko‘rinadigan o‘z tishingizni sanang: kurak, qoziq va oziq tishlar. Bir bo‘lak non va bir bo‘lak olma chaynab, qaysi tish nimaga xizmat qilishini aniqlang. Xavfsizlik: faqat toza oziq; tishlarni og‘izdan boshqa narsa bilan sinamang.