Biogeokimyoviy sikl
Uglerod: o‘simliklar fotosintezda CO2 dan organik modda hosil qiladi, nafas olish va chirish uni atmosferaga qaytaradi; bir qismi ohaktosh, ko‘mir, neft va torf sifatida uzoq muddat to‘planadi. Yoqilg‘i yoqilishi esa atmosferadagi CO2 ni oshirib, sayyorani isitmoqda. Azot: atmosferada N2 ko‘p, lekin ko‘p organizm uni o‘zlashtira olmaydi; tugunak va azot to‘plovchi bakteriyalar uni ammiakka aylantiradi, chirituvchilar oqsilni ammiakka parchalaydi (ammonifikatsiya), nitrifikatsiyalovchi bakteriyalar uni nitrit va nitratgacha oksidlaydi, denitrifikatsiyalovchilar esa yana N2 ga qaytaradi. Ortiqcha azotli o‘g‘it suv havzalarini ifloslaydi. Kislorod fotosintezda hosil bo‘lib, nafas olishda sarflanadi va ozon qatlamini hosil qiladi. Suv quyosh energiyasi bilan bug‘lanib, kondensatsiyalanib, yog‘in sifatida qaytadi; okean bug‘lanishning katta qismini beradi. Fosfor atmosferada deyarli yo‘q, u jinslardan o‘zlashtirilib, o‘g‘it sifatida ishlatiladi, suvga oqib ketadi va asta-sekin cho‘kindiga o‘tadi. Oltingugurt sulfatlar ko‘rinishida o‘zlashtiriladi; yoqilg‘i yonganda SO2 ajralib, kislotali yomg‘ir hosil qiladi.
Yomg‘irdan keyin maktab hovlisidagi ko‘lmak tushgacha qisqarib, kechga borib yo‘qoladi. Suv bug‘lanib havoga ko‘tarildi, u yerda sovib bulut hosil qiladi va boshqa joyga yomg‘ir bo‘lib tushadi. Suv shu tarzda tinimsiz aylanib turadi.
Gidrologlar daryo suvi miqdorini bashorat qiladi, fermerlar sug‘orishni yog‘in ehtimoliga qarab rejalashtiradi, ob-havo prognozchilari bulut va yog‘inni kuzatadi.
Likopchaga bir choy qoshiq suv quying, deraza tokchasiga qo‘ying va u necha soatda yo‘qolishini kuzating; ertasi kuni yana quyib, quyoshli va soyali joyda solishtirib ko‘ring.
Sxema chizing: o‘z tanlovingiz bo‘yicha bitta element (C, N yoki P) siklini strelkalar bilan ko‘rsating va har bir strelkada jarayon nomini yozing. Xavfsizlik: faqat chizma ishi.