Hayvonlarning tana qoplami va harakat organlari evolutsiyasi
Tana qoplami himoya qiladi, shuningdek, nafas olish, sezish, issiqlikni boshqarish va ayirishda qatnashadi. Umurtqalilar terisi epidermis (ektodermadan) va dermadan (mezodermadan) iborat. Baliqlarda teri shilliq bezli, tanasi tangachalar bilan qoplangan: tog‘ayli baliqlarda plakoid, suyakli baliqlarda suyak tangachalar. Amfibiyalar terisi yupqa, nam va nafasda qatnashadi; sudralib yuruvchilar terisi quruq, muguz tangachali va nafas olmaydi; qushlarda pat (epidermis hosilasi) va dumg‘aza bezi, sutemizuvchilarda jun, yog‘, ter va sut bezlari bor. Tayanch va harakat: bir hujayralilarda ignasimon ichki skelet va xivchinlar, halqali chuvalchanglarda gidrostatik skelet va teri-muskul xaltasi, bo‘g‘imoyoqlilarda xitinli tashqi skelet, xordalilarda ichki skelet – xorda, keyin umurtqa pog‘onasi. Baliqlardan sutemizuvchilargacha suzgichlar oyoqqa, qanotga yoki qo‘lga aylangan; qushlarda toj suyagi va yengil kovak suyaklar uchishga moslashgan. Sutemizuvchilarning bo‘yin umurtqalari odatda yetti ta (zirafada ham, sichqonda ham).
| Sinf | Teri qoplami |
|---|---|
| Baliqlar | shilimshiq bezlar, tangachalar (tog‘ayli baliqlarda plakoid, suyakli baliqlarda suyak) |
| Amfibiyalar | yupqa, nam, nafas olishda ishtirok etadi |
| Sudralib yuruvchilar | quruq, shox tangachalar, nafas olmaydi |
| Qushlar | patlar, dumg‘aza bezi |
| Sutemizuvchilar | jun; yog‘, ter va sut bezlari |
Qishki kurtka ichidagi yumshoq to‘ldiruvchi qushning mayin patlari kabi ishlaydi: ular orasidagi havo qatlami tana issiqligini ushlab turadi. Shuning uchun bir necha yupqa qavat kiyim ham bitta qalin qavatdan yaxshiroq isitishi mumkin. Qushlar ham sovuqda patini shishiradi.
Kiyim loyihachilari issiqlikni saqlaydigan matolarni ishlab chiqadi, materialshunoslar parlar kabi suv o‘tkazmaydigan qoplamalar yaratadi, veterinarlar hayvonlar terisi va jun holatini tekshiradi.
Sovuq kuni deraza yoki hovlidan chumchuqlarga qarab, ularning tashqi ko‘rinishi odatdagidan qanday farq qilishini va nima uchun shunday bo‘lishi mumkinligini yozing.
Tovuq yoki o‘rdak patini lupa bilan ko‘ring, pat va par farqini chizing; qo‘llarni tekshiring: soch va teri qatlamlarini sezing. Xavfsizlik: yovvoyi qush patini qo‘lqopsiz olmang; patni yuz yoki ko‘zga yaqinlashtirmang; ishdan so‘ng qo‘lni yuving.